Biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán tân sinh biểu mô bề mặt nhãn cầu (OSSN)

Bs Ngô Hữu Thế
28.10.26
Last Updated

Bài giảng tại hội nghị AIOC2026 (IC298) của Dr. Paras Indravadan Mehta đã trình bày về các biểu hiện lâm sàng đa dạng và các điểm mấu chốt trong chẩn đoán tân sinh biểu mô bề mặt nhãn cầu (Ocular Surface Squamous Neoplasia - OSSN). Đây là bệnh lý ác tính phổ biến nhất của bề mặt nhãn cầu, bao gồm phổ bệnh từ loạn sản đến ung thư biểu mô xâm lấn.

Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán

Biểu hiện điển hình của OSSN thường là một khối u vùng rìa có mạch máu nuôi, nằm ở khe mi, thường gặp ở nam giới do tiếp xúc nhiều với tia cực tím (UV). Tuy nhiên, bệnh có thể biểu hiện dưới dạng khối u đa ổ, hai bên, hoặc liên quan đến kết mạc sụn mi, đôi khi bị nhầm lẫn với mộng thịt hoặc các tình trạng lành tính khác. Tỷ lệ chẩn đoán sai ban đầu được ghi nhận là khoảng 45% các trường hợp. Các dấu hiệu cảnh báo (red flags) bao gồm khối u phát triển nhanh, không đáp ứng với thuốc kháng sinh hoặc kháng viêm, có từ hai mạch máu nuôi trở lên, xuất hiện mảng bạch sản (leukoplakia), thay đổi màu sắc hoặc có xu hướng chảy máu.

Vai trò của chẩn đoán hình ảnh và cận lâm sàng

Chẩn đoán xác định dựa vào mô bệnh học thông qua sinh thiết (incisional/excisional biopsy). Các phương pháp ít xâm lấn hơn như tế bào học ấn (impression cytology), tế bào học bong (exfoliative cytology) và chọc hút kim nhỏ (fine needle aspiration biopsy) cũng được sử dụng. Đặc biệt, chụp cắt lớp quang học độ phân giải siêu cao (Ultra-high resolution optical coherence tomography - UHR OCT) đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán không xâm lấn, cung cấp đánh giá cắt ngang với độ phân giải từ 2 đến 5 micron. UHR OCT giúp phân biệt OSSN với mộng thịt thông qua góc chuyển tiếp giữa biểu mô bình thường và bất thường (90 độ ở OSSN so với 45 độ ở mộng thịt) và độ dày biểu mô.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ chẩn đoán sai ban đầu45% các trường hợp
Độ nhạy chẩn đoán OSSN (UHR OCT)94 - 100%
Độ đặc hiệu chẩn đoán OSSN (UHR OCT)100%
Tỷ lệ tái phát khi cắt bỏ không hoàn toàn50%
Độ phân giải UHR OCT2 - 5 micron
Góc chuyển tiếp biểu mô (OSSN)90 độ
Góc chuyển tiếp biểu mô (Pannus)45 độ
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghi ngờ OSSN ở các trường hợp mộng thịt không điển hình. Việc sử dụng UHR OCT là một bước tiến lớn trong chẩn đoán sớm, tuy nhiên cần lưu ý rằng sinh thiết vẫn là tiêu chuẩn vàng. Hạn chế của bài giảng là không nêu chi tiết phác đồ chuẩn độ thuốc hóa trị tại chỗ, chỉ đề cập đến việc sử dụng 1% 5-fluorouracil (5-FU) trong các chu kỳ điều trị.

Khuyến nghị thực hành lâm sàng

  • Luôn nghi ngờ OSSN đối với các khối u kết mạc phát triển nhanh, không đáp ứng với điều trị kháng viêm thông thường.
  • Sử dụng nhuộm Rose Bengal để xác định phạm vi tổn thương và hỗ trợ chẩn đoán.
  • Sử dụng UHR OCT để phân biệt tổn thương tân sinh với mộng thịt dựa trên góc chuyển tiếp biểu mô.
  • Thực hiện sinh thiết bản đồ (map biopsy) đối với các tổn thương nghi ngờ hoặc tái phát trước khi can thiệp phẫu thuật.
  • Cân nhắc hóa trị liệu tại chỗ (như 5-fluorouracil) như một phương pháp hỗ trợ để cải thiện tiên lượng dài hạn.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Paras Indravadan Mehta, 2026, Different Clinical Presentations with Key Points for Clinical Diagnosis, AIOC2026 IC298, Video ID: kVKg7EPn2JM.

Xem thêm