Tiếp cận phẫu thuật DCR thất bại: Chiến lược phòng ngừa và xử trí cho phẫu thuật viên

Bs Ngô Hữu Thế
28.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026 IC238, Dr. Rwituja Thomas đã trình bày các chiến lược lâm sàng nhằm phòng ngừa và xử trí thất bại sau phẫu thuật nối thông túi lệ mũi (DCR - Dacryocystorhinostomy). Phẫu thuật DCR nguyên phát thường đạt kết quả tốt, tuy nhiên việc lựa chọn bệnh nhân phù hợp, kỹ thuật phẫu thuật tỉ mỉ và quản lý các yếu tố nguy cơ là chìa khóa để tránh thất bại.

Nguyên nhân và đánh giá DCR thất bại

Việc quản lý DCR thất bại không áp dụng một công thức chung (one-size-fits-all) mà phụ thuộc vào mức độ tắc nghẽn. Các vị trí tắc nghẽn có thể bao gồm tại miệng nối (anastomotic), tại túi lệ (sac obstruction) hoặc tắc nghẽn ống lệ mũi (canalicular obstruction). Nguyên nhân phổ biến của tắc nghẽn miệng nối là do túi lệ không được mở hoàn toàn trong phẫu thuật đầu tiên. Phẫu thuật viên có thể đánh giá bằng phương pháp bơm rửa và thăm dò (syringing and probing). Các yếu tố kỹ thuật dẫn đến thất bại bao gồm: mở xương không đủ rộng (khuyến cáo tối thiểu 10x10 mm), sự tái phát triển xương không dự đoán trước được, vạt niêm mạc dư thừa gây sẹo, để lại mảnh xương vụn, hoặc sử dụng quá mức đốt điện (cautery) gây tổn thương mô lành. Ngoài ra, cần loại trừ các bệnh lý mũi xoang bằng cách yêu cầu sự phối hợp của chuyên khoa Tai Mũi Họng (ENT clearance) trước phẫu thuật.

Kỹ thuật phẫu thuật và xử trí trong DCR lần hai

Trong phẫu thuật lại, phẫu thuật viên thường gặp khó khăn do xơ hóa làm thay đổi mốc giải phẫu và gây chảy máu quá mức. Việc xác định mốc giải phẫu, đặc biệt là mào lệ sau (MPL - Maxillary Posterior Lacrimal crest), là cực kỳ quan trọng để thực hiện mở xương (osteotomy) đúng vị trí, tránh mở quá cao hoặc quá thấp. Chụp CT DCG (Dacryocystography) là công cụ hữu ích để xác định vị trí tắc nghẽn. Để kiểm soát chảy máu, có thể sử dụng acid tranexamic (500 mg hoặc 1 g) trước khi rạch da. Mitomycin C (MMC) có thể được tiêm trực tiếp vào vạt niêm mạc để giảm sẹo. Đối với các trường hợp tắc nghẽn ống lệ mũi, việc đặt ống (intubation) bằng vật liệu silastic là cần thiết để ngăn ngừa đóng miệng nối, do tính chất trơ về mặt hóa học và sinh học.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Kích thước mở xương tối thiểu10x10 mm
Liều acid tranexamic500 mg hoặc 1 g trước phẫu thuật
Thời gian lưu ống silastic3 đến 6 tuần
Thời gian lưu băng mũi sau mổ24 giờ
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa thời gian đặt ống dựa trên tình trạng lâm sàng thay vì quy trình cứng nhắc. Cần lưu ý rằng việc sử dụng các vật liệu tự chế như đầu cartridge IOL (được đề cập trong thảo luận) cần được cân nhắc kỹ lưỡng về tính vô trùng và quy định pháp lý tại từng cơ sở y tế.

Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Việc sử dụng Mitomycin C trong phẫu thuật lệ đạo là một kỹ thuật hỗ trợ phổ biến để giảm tỷ lệ tái phát do sẹo hóa, tuy nhiên cần tuân thủ nghiêm ngặt nồng độ và thời gian tiếp xúc để tránh hoại tử mô lành xung quanh.

  • Luôn yêu cầu đánh giá chuyên khoa Tai Mũi Họng trước khi thực hiện phẫu thuật lệ đạo để loại trừ bệnh lý mũi xoang.
  • Đảm bảo kích thước mở xương đủ rộng (10x10 mm) và xác định chính xác mốc giải phẫu mào lệ sau (MPL) để tránh thất bại.
  • Sử dụng acid tranexamic đường toàn thân trước khi rạch da để cải thiện cầm máu trong các ca phẫu thuật lại.
  • Cân nhắc đặt ống silastic trong các ca phẫu thuật lại hoặc khi nghi ngờ tắc nghẽn ống lệ mũi để duy trì thông suốt miệng nối.
  • Ưu tiên xét nghiệm Prothrombin time (PT) thay vì thời gian máu chảy/máu đông (BTCT) để đánh giá đông máu chính xác hơn.

Tài liệu tham khảo:

Rwituja Thomas, 2026, Approaching Failed Dcr, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: S5SWudrZ34U.

Xem thêm