Kỹ thuật Điện võng mạc toàn phần (Full Field ERG) và Điện võng mạc đa tiêu cự (Multifocal ERG)

Bs Ngô Hữu Thế
28.10.26
Last Updated

Bài giảng tại hội thảo AIOC2026 (IC232) về kỹ thuật điện võng mạc toàn phần (Full Field ERG) và điện võng mạc đa tiêu cự (Multifocal ERG) cung cấp hướng dẫn thực hành lâm sàng chi tiết cho các bác sĩ nhãn khoa. Việc thực hiện các xét nghiệm điện sinh lý đòi hỏi sự chuẩn bị nghiêm ngặt để đảm bảo tính chính xác của kết quả, bao gồm việc tránh tiếp xúc ánh sáng trực tiếp lên mắt bệnh nhân trước khi đo và tuân thủ quy trình thích nghi tối (dark adaptation) đầy đủ.

Quy trình chuẩn bị và kỹ thuật thực hiện

Trước khi tiến hành đo điện võng mạc (ERG), bác sĩ cần đảm bảo mắt bệnh nhân không tiếp xúc với bất kỳ nguồn sáng nào, bao gồm soi đáy mắt gián tiếp hoặc chụp mạch huỳnh quang (FFA). Đồng tử phải được giãn tối đa. Bệnh nhân cần được thích nghi tối trong 30 phút; nếu mắt đã tiếp xúc với ánh sáng trước đó, thời gian thích nghi tối phải kéo dài lên 1 giờ. Sau khi chuẩn bị, các điện cực bao gồm điện cực DTL (DLT) được đặt đúng vị trí để bắt đầu kích thích. Trong điều kiện scotopic (thích nghi tối), các cường độ kích thích khác nhau (0.01, 3, 10) được sử dụng để đánh giá chức năng hệ thống que và nón. Các sóng thu được bao gồm sóng A (từ tế bào cảm thụ ánh sáng) và sóng B (từ tế bào lưỡng cực - bipolar cells). Đối với điện võng mạc đa tiêu cự (mfERG), bệnh nhân cần được giãn đồng tử, giữ khoảng cách 33 cm so với màn hình và yêu cầu cố định mắt tốt, đòi hỏi phải chỉnh kính khúc xạ đầy đủ.

Phân tích kết quả và giá trị chẩn đoán

Kết quả ERG cung cấp thông tin quan trọng về chức năng võng mạc. Sóng A bắt nguồn từ tế bào cảm thụ ánh sáng, trong khi sóng B bắt nguồn từ tế bào lưỡng cực. Một tổn thương ít nhất 20% võng mạc là cần thiết để ghi nhận các thay đổi trên ERG toàn phần. Trong các bệnh lý như tắc tĩnh mạch võng mạc trung tâm (CRV) thể thiếu máu, loạn dưỡng nón (cone dystrophy), bệnh võng mạc tiểu đường tăng sinh, viêm nội nhãn, mù đêm bẩm sinh (congenital stationary night blindness) và bệnh võng mạc tách lớp (juvenile retinoschisis), bác sĩ có thể quan sát thấy "negative ERG" (sóng B nhỏ hơn sóng A), đây là dấu hiệu có giá trị chẩn đoán và tiên lượng xấu. Đối với mfERG, kỹ thuật này sử dụng mảng lục giác (hexagonal array) từ 61 đến 103 điểm để lập bản đồ địa hình chức năng võng mạc trung tâm (30-40 độ), giúp đánh giá sức khỏe của hoàng điểm, hố trung tâm (foveola), vùng quanh hố (perifovea) và vùng cạnh hố (parafovea).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thời gian thích nghi tối30 phút (nếu không tiếp xúc ánh sáng), 1 giờ (nếu có tiếp xúc ánh sáng)
Thời gian thực hiện mfERG50 đến 60 phút
Thời gian thực hiện EOG/Flash ERG1.5 giờ
Khoảng cách bệnh nhân - màn hình (mfERG)33 cm
Số lượng mảng lục giác (mfERG)61 đến 103
Tần số thay đổi khung hình (mfERG)13.33 mili giây
Ngưỡng tổn thương võng mạc để có thay đổi ERGÍt nhất 20%
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát ánh sáng và sự hợp tác của bệnh nhân. Cần lưu ý rằng thời gian thực hiện kéo dài có thể ảnh hưởng đến chất lượng tín hiệu nếu bệnh nhân mệt mỏi hoặc không cố định mắt tốt. Việc sử dụng mfERG mang lại lợi thế lớn trong việc đánh giá chức năng võng mạc khu trú so với ERG toàn phần.
  • Luôn kiểm tra kỹ tình trạng giãn đồng tử và chỉnh kính khúc xạ trước khi đo mfERG.
  • Ưu tiên khám mắt bệnh lý trước nếu nghi ngờ bệnh lý một bên.
  • Luôn ghi nhớ "B cho Bipolar" để ghi nhớ nguồn gốc sóng B trên điện võng mạc.
  • Loại bỏ các bản ghi đầu tiên trong quá trình đo 30 Hz flicker để đảm bảo độ chính xác của chức năng nón.
  • Sử dụng kết quả mfERG để đánh giá các bệnh lý hoàng điểm như bệnh võng mạc trung tâm thanh dịch hoặc độc tính do thuốc.

Tài liệu tham khảo:

Birendra Prasad Kashyap, 2026, AIOC2026 IC232 Full Field Erg and Multifocal Erg, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: K9swH7DfnSE.

Xem thêm