Tại hội thảo AIOC2026, báo cáo GP74 trình bày ca lâm sàng một bệnh nhân nữ 50 tuổi mắc loét Mooren (Mooren's ulcer) với diễn tiến phức tạp và sự xuất hiện của bong màng Descemet (Descemet's membrane detachment - DMD) tự hồi phục. Bệnh nhân ban đầu nhập viện với triệu chứng kích thích và chảy nước mắt, mắt trái ghi nhận tình trạng tan chảy giác mạc 270 độ kèm mỏng giác mạc cực độ, trong khi mắt phải ổn định.
Quản lý và diễn tiến lâm sàng
Bệnh nhân được điều trị bằng steroid đường uống và methotrexate dạng xung (pulsed methotrexate). Các can thiệp phẫu thuật bao gồm dán keo, đặt kính tiếp xúc băng (bandage contact lens), cắt bỏ kết mạc (peritomy) và cắt bỏ giác mạc (keratectomy). Sau quá trình hồi phục chậm, thị lực mắt trái đạt 20/40 với độ loạn thị cao. Vài tuần sau, bệnh nhân đột ngột mờ mắt trái, khám thấy phù mô đệm trung tâm (central stromal edema) trong khi vùng ngoại vi mỏng nhưng vẫn chắc. Bệnh nhân được điều trị bảo tồn với steroid tại chỗ và thuốc liệt điều tiết (cycloplegics). Sau đó, phù giác mạc giảm dần và phát hiện tình trạng bong màng Descemet trung tâm. Đáng chú ý, giác mạc tự trong trở lại mà không cần can thiệp phẫu thuật, hình ảnh chụp cắt lớp quang học phân đoạn trước (AS-OCT) cho thấy bong màng Descemet dạng dây (cord-like) loại 1.
Phân loại và cơ chế bệnh sinh
Dựa trên phân loại của Jacobs, tổn thương được xác định là loại 1 (bong cả lớp tiền Descemet và màng Descemet). Khác với bệnh lý phù giác mạc cấp tính (hydrops), ca này không ghi nhận vết rách màng Descemet rõ ràng trên OCT và không có các hốc (lacunae) hay khe (clefts) đặc trưng. Cơ chế hồi phục được giả thuyết là do sự di cư của tế bào nội mô (endothelial migration) vào vùng mô đệm phía sau, giúp làm trong giác mạc dù màng Descemet vẫn còn bong. Hình ảnh hiển vi gương (specular microscopy) sau đó xác nhận sự hiện diện của khảm nội mô (endothelial mosaic) dưới mô sẹo, chứng minh các tế bào nội mô đã tái tạo lại lớp phía sau.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tuổi bệnh nhân | 50 tuổi |
| Tình trạng mắt trái lúc đầu | Tan chảy giác mạc 270 độ, mỏng cực độ |
| Thị lực mắt trái sau điều trị | 20/40 |
| Loại bong màng Descemet | Loại 1 (bong cả lớp tiền Descemet và màng Descemet) |
| Thị lực sau phẫu thuật đục thủy tinh thể | 21/20 |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Ca lâm sàng này minh họa một hiện tượng hiếm gặp trong loét Mooren, nơi sự di cư nội mô có thể bù đắp cho sự thiếu hụt cấu trúc màng Descemet. Hạn chế của báo cáo là không xác định được chính xác thời điểm bong màng Descemet xảy ra do phù giác mạc che khuất hình ảnh OCT ban đầu. Việc sử dụng AS-OCT là cần thiết để phân biệt các loại bong màng Descemet, đặc biệt là khi các thiết bị có độ phân giải cao nhưng độ sâu thấp như Heidelberg OCT có thể bỏ sót các tổn thương nằm sâu trong tiền phòng.
Bài học thực hành lâm sàng
- Cần theo dõi sát bệnh nhân loét Mooren bằng AS-OCT để phát hiện sớm các biến chứng bong màng Descemet, ngay cả khi không có vết rách rõ ràng.
- Sử dụng steroid tại chỗ có vai trò hỗ trợ chức năng nội mô giác mạc trong quá trình viêm và phù nề.
- Phân biệt bong màng Descemet loại 1 và loại 2 dựa trên hình ảnh OCT để quyết định can thiệp sớm bằng bơm hơi (air tamponade) nếu cần thiết.
- Sự di cư của tế bào nội mô có thể là cơ chế tự hồi phục quan trọng trong các trường hợp bong màng Descemet không kèm rách màng.
Tài liệu tham khảo:
Wagh Sangeeta Sandeep, 2026, AIOC2026 GP74 Case presentation Mooren s ulcer with a difference, AIOS Editor Proceedings 3, Video ID: kGEtB1H1Zvs.