Các bất ngờ về loạn thị sau phẫu thuật đặt thủy tinh thể nhân tạo Toric

Bs Ngô Hữu Thế
28.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, phiên IC30, Dr. Anurag Mishra đã trình bày về các khía cạnh lâm sàng liên quan đến tình trạng loạn thị tồn dư sau phẫu thuật đặt thủy tinh thể nhân tạo (toric IOL). Việc không sử dụng toric IOL khi bệnh nhân có chỉ định sẽ dẫn đến loạn thị tồn dư và hàng loạt vấn đề thị giác đi kèm, gây bất ngờ cho cả phẫu thuật viên.

Tác động của loạn thị tồn dư

Loạn thị tồn dư là nguyên nhân phổ biến thứ hai gây ra asthenopia (mỏi mắt) sau viễn thị, do mắt phải liên tục điều tiết để bù trừ. Khi máy đo khúc xạ cung cấp giá trị tương đương cầu (spherical equivalent), phần lớn tia sáng hội tụ tại vòng tròn ít nhầm lẫn nhất (circle of least confusion), tuy nhiên điều này không đồng nghĩa với thị lực rõ nét. Nghiên cứu sử dụng iTrace cho thấy ngay cả khi giá trị tương đương cầu thấp (ví dụ 0.25 D), sự biến dạng hình ảnh vẫn rất lớn. Việc chỉnh kính đầy đủ giúp cải thiện đáng kể sự biến dạng và giảm mất mát ánh sáng truyền qua IOL (từ 5% xuống 2% khi chỉnh kính hoàn toàn). Do đó, không nên chỉ dựa vào giá trị tương đương cầu mà cần xem xét giá trị cầu và trụ tuyệt đối.

Tính toán mất mát độ loạn (Toricity loss)

Mỗi độ xoay của IOL dẫn đến mất khoảng 3.4% hiệu quả điều chỉnh loạn thị. Công thức tính dựa trên lượng giác sin(theta), trong đó 1 độ xoay tương đương 2 độ hiệu ứng xoay do đặc thù của kinh tuyến đối diện trong nhãn khoa. Cụ thể, xoay 10 độ dẫn đến 50% mất mát hiệu quả, và xoay 30 độ dẫn đến 86% mất mát. 14% còn lại không bị mất hoàn toàn do IOL vẫn điều chỉnh một phần loạn thị tại kinh tuyến chéo. Các công cụ như astigmatismfix.com hỗ trợ tính toán các yếu tố này.

Phân tích dữ liệu từ công cụ tính toán

Dữ liệu từ astigmatismfix.com cho thấy SIA (surgery-induced astigmatism) dao động từ 0.2 D đến 4 D. Các yếu tố như kích thước vết mổ, độ bền, việc sử dụng chỉ khâu và tình trạng khô mắt ảnh hưởng lớn đến SIA. Sử dụng máy FLACS (Femtosecond Laser-Assisted Cataract Surgery) cho vết mổ 3 mm có thể đạt SIA thấp khoảng 0.1 D. Hệ thống hướng dẫn hình ảnh (image guidance) giúp giảm đáng kể nguy cơ cần xoay lại IOL. Nếu vẫn còn loạn thị tồn dư sau khi dùng hệ thống hướng dẫn, khả năng cao vấn đề nằm ở chính IOL và cần thay thế thay vì chỉ xoay lại.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Mất hiệu quả điều chỉnh loạn thị mỗi độ xoay3.4%
Mất hiệu quả khi xoay 10 độ50%
Mất hiệu quả khi xoay 30 độ86%
SIA (Surgery-induced astigmatism)0.2 D - 4 D
SIA với vết mổ 3 mm bằng FLACS0.1 D
Thời điểm khuyến cáo xoay lại IOLSau 10 ngày
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa kích thước vòng căng bao (CTR) trong các mắt cận thị nặng (trục nhãn cầu >26 mm) để tránh xoay IOL. Việc sử dụng CTR kích thước 15-17 mm trong các túi bao lớn là một kinh nghiệm lâm sàng đáng lưu ý để ổn định IOL.
  • Không nên chỉ tin tưởng vào giá trị tương đương cầu; luôn kiểm tra giá trị cầu và trụ tuyệt đối.
  • Thời điểm tối ưu để xoay lại IOL là sau 10 ngày để tránh nguy cơ xoay lại cao do chưa có xơ hóa bao.
  • Trong các mắt cận thị nặng có túi bao lớn, cân nhắc sử dụng CTR kích thước phù hợp (lên đến 17 mm) để ổn định IOL.
  • Sử dụng hệ thống hướng dẫn hình ảnh giúp giảm nhu cầu xoay lại IOL; nếu vẫn còn loạn thị, ưu tiên thay thế IOL thay vì chỉ xoay.
  • SIA có thể thay đổi lớn tùy thuộc vào kỹ thuật mổ, không nên mặc định một con số cố định.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Anurag Mishra, 2026, Post Operative Astigmatic Surprises Their Effects and Causes, AIOC 2026 IC30, Video ID: vwMvGwVJPcE.

Xem thêm