Phiên hội thảo AIOC 2026 (IC300) đã thảo luận về các kỹ thuật đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) trong điều kiện thiếu hụt bao sau, tập trung vào phương pháp đặt thủy tinh thể Iris Claw (thủy tinh thể cố định vào mống mắt) ở vị trí sau mống mắt (retropupillary). Đây là kỹ thuật được ưu tiên trong các trường hợp thiếu hụt hỗ trợ bao hoặc dây chằng Zinn, mang lại kết quả thị giác tốt với thời gian phẫu thuật ngắn và đường cong học tập (learning curve) ngắn hơn so với các phương pháp cố định vào củng mạc (scleral fixation).
Chỉ định và lựa chọn phương pháp đặt IOL
Trong phẫu thuật đục thủy tinh thể phức tạp hoặc chấn thương dẫn đến thiếu hụt bao sau và hỗ trợ dây chằng, việc đặt IOL trong bao là lựa chọn tốt nhất nhưng không phải lúc nào cũng khả thi. Các lựa chọn thay thế bao gồm đặt IOL tại rãnh (sulcus), đặt IOL tiền phòng (AC IOL), cố định vào củng mạc hoặc cố định vào mống mắt. Phương pháp cố định vào củng mạc thường đòi hỏi phẫu thuật viên có kinh nghiệm về phẫu thuật dịch kính võng mạc (posterior segment surgeon). Ngược lại, đặt Iris Claw sau mống mắt được đánh giá là kỹ thuật ít xâm lấn, thời gian phẫu thuật ngắn và giảm thiểu các biến chứng liên quan đến tiền phòng như glôcôm do nghẽn đồng tử hoặc tổn thương nội mô giác mạc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Yêu cầu mô mống mắt | Tối thiểu 270 độ |
| Kích thước đồng tử | Nhỏ hơn 6 mm |
| Tỷ lệ teo mống mắt (iris atrophy) | 24% các trường hợp |
| Đường kính IOL | 5 đến 5.5 mm |
Kỹ thuật phẫu thuật và các lưu ý quan trọng
Quy trình đặt Iris Claw bắt đầu bằng việc tạo hai cổng phụ (side ports) đối diện nhau (vị trí 0 và 180 độ). Việc sử dụng đường hầm nhỏ (5 đến 5.5 mm) giúp thao tác dễ dàng hơn. Sau khi thực hiện cắt dịch kính tiền phòng (anterior vitrectomy) nếu cần thiết, IOL được đặt dưới bóng khí để ngăn chặn chất nhầy (viscoelastic) đi vào khoang dịch kính. Một điểm mấu chốt là kỹ thuật inclavation (kẹp mống mắt vào càng IOL) cần được thực hiện chính xác bằng một lần kẹp duy nhất để tránh tổn thương mô mống mắt, vốn là nguyên nhân gây teo mống mắt và lỏng lẻo IOL sau này. Việc sử dụng forceps giữ IOL từ trung tâm giúp các càng IOL khớp chính xác với vị trí kẹp trên mống mắt.
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Kỹ thuật đặt Iris Claw sau mống mắt là một giải pháp thay thế hiệu quả cho các trường hợp thiếu hụt bao. Tuy nhiên, phẫu thuật viên cần lưu ý kiểm soát tốt áp lực nội nhãn và đảm bảo cắt dịch kính triệt để để tránh các biến chứng như viêm màng bồ đào hoặc tăng nhãn áp thoáng qua. Việc thực hiện kẹp mống mắt chính xác là yếu tố quyết định sự ổn định lâu dài của IOL.
Quản lý biến chứng và các tình huống đặc biệt
Các biến chứng như lệch IOL (decentration), nghiêng (tilt) hoặc teo mống mắt có thể xảy ra nếu kỹ thuật kẹp không chuẩn xác. Trong trường hợp xảy ra rơi nhân (nucleus drop), phẫu thuật viên cần thực hiện cắt dịch kính tiền phòng kỹ lưỡng, đảm bảo khoang tiền phòng sạch trước khi đặt IOL. Đối với các trường hợp đồng tử giãn rộng hoặc có tổn thương mống mắt, việc thực hiện tạo hình đồng tử (pupilloplasty) bằng kỹ thuật c-inclass hoặc các kỹ thuật khâu mống mắt khác là cần thiết để đạt được kích thước đồng tử mong muốn trước khi đặt IOL. Việc kiểm tra kỹ vị trí kẹp sau khi đặt IOL là bước bắt buộc để đảm bảo sự ổn định.
- Luôn kiểm tra kỹ tình trạng giác mạc và nội mô trước khi quyết định kỹ thuật đặt IOL.
- Ưu tiên đặt IOL sau mống mắt để đạt vị trí giải phẫu sinh lý hơn so với tiền phòng.
- Thực hiện kỹ thuật kẹp mống mắt (inclavation) chính xác trong một lần để giảm thiểu tổn thương mô.
- Sử dụng bóng khí trong quá trình đặt IOL để ngăn chất nhầy đi vào khoang dịch kính.
- Luôn thực hiện cắt dịch kính tiền phòng đầy đủ trong các trường hợp có vỡ bao sau.
Tài liệu tham khảo:
AIOS Editor Proceedings, 2026, AIOC 2026 IC300 RETROPUPILLARY IRIS CLAW LENSES FOR COMPREHENSIVE OPHTHALMOLOGIST, YouTube, Video ID: dqu95S71GYw.