Các dấu hiệu hình ảnh trong phù hoàng điểm do đái tháo đường (DME) và tiên lượng thị lực

Bs Ngô Hữu Thế
16.10.26
Last Updated

Bài giảng tại hội nghị AIOC2026 (mã IC69) của Dr. Parveen Sen đã phân tích ba câu hỏi cốt lõi về các dấu hiệu hình ảnh liên quan đến thị lực kém, khả năng đáp ứng điều trị và các yếu tố hệ thống trong bệnh lý phù hoàng điểm do đái tháo đường (DME). DME không phải là một bệnh lý đơn độc mà là biểu hiện của nhiều quá trình bệnh lý phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp giữa trí tuệ con người và hình ảnh đa phương thức (multimodal imaging) để chẩn đoán chính xác.

Dấu hiệu hình ảnh liên quan đến thị lực kém tại thời điểm ban đầu

Các dấu hiệu hình ảnh trên OCT (Optical Coherence Tomography) đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá tiên lượng thị lực. Các yếu tố chính bao gồm sự hiện diện của DRILL (Diabetic Retinal Ischemic Lesion Layer), sự mất tính song song của các lớp võng mạc, sự xuất hiện của xuất tiết cứng (hard exudates) và teo hoàng điểm (foveal atrophy). Mặc dù độ dày trung tâm hoàng điểm (CRT - Central Macular Thickness) thường được sử dụng rộng rãi, tác giả nhấn mạnh đây là một chỉ số không đáng tin cậy do có thể thay đổi nghịch lý so với thị lực thực tế. DRILL, đặc biệt khi xuất hiện ở vùng 1mm trung tâm trong những tháng đầu, là một dấu hiệu tiên lượng xấu cho khả năng cải thiện thị lực của bệnh nhân.

Dấu hiệu hình ảnh liên quan đến đáp ứng điều trị kém

Khả năng đáp ứng với thuốc kháng VEGF (anti-VEGF) bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố hình ảnh. Sự hiện diện của các nang lớn làm gián đoạn cấu trúc hoàng điểm, đặc biệt khi có mật độ quang học cao hơn dịch kính, thường dẫn đến đáp ứng kém. Các yếu tố khác bao gồm sự tổn thương lớp ellipsoid zone và màng ngăn ngoài (external limiting membrane). Các ổ tăng phản xạ (hyperreflective foci) - được coi là tập hợp của các tế bào vi bào đệm (microglial cells) hoạt hóa - nếu có số lượng trên 20 và phân bố rải rác, là dấu hiệu của tình trạng viêm và tiên lượng đáp ứng điều trị dưới mức tối ưu. Ngoài ra, sự hiện diện của màng trước võng mạc (ERM - Epiretinal Membrane) và các vi phình mạch (microaneurysms) tại vùng hoàng điểm cũng là các yếu tố nguy cơ gây kháng trị với liệu pháp kháng VEGF.

Yếu tố hệ thống và các bệnh lý liên quan

DME thường đi kèm với các bệnh lý hệ thống và các biến chứng võng mạc khác. Xuất tiết cứng là dấu hiệu gợi ý bệnh nhân cần được kiểm tra lipid máu (lipid profile). Hút thuốc lá là một yếu tố nguy cơ cao, gây co mạch do nicotine, làm giảm vận tốc máu trong động mạch mắt và ức chế khả năng tự điều hòa của võng mạc trước tình trạng thiếu oxy. Các bệnh lý như bệnh bạch cầu dòng tủy mạn tính (CML) gây tăng độ nhớt máu cũng có thể làm trầm trọng thêm bệnh võng mạc đái tháo đường. Việc nhận diện các dấu hiệu như thiếu máu cục bộ trên OCTA (OCT Angiography) và các thay đổi do tăng huyết áp là cần thiết để quản lý toàn diện bệnh nhân.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
DRILLDấu hiệu tiên lượng xấu, đặc biệt ở 1mm trung tâm
CRTBiomarker không đáng tin cậy
Ổ tăng phản xạ (HRF)>20 ổ rải rác là dấu hiệu đáp ứng dưới mức tối ưu
DCP (Deep Capillary Plexus)Biomarker của đáp ứng kém khi bị tổn thương
Hút thuốc láYếu tố nguy cơ cao gây thiếu máu cục bộ
Bình luận: Các quan sát của tác giả về việc DRILL và mật độ quang học trong nang là những chỉ dấu quan trọng trong thực hành lâm sàng. Cần lưu ý rằng việc đánh giá các biomarker này đòi hỏi kỹ năng đọc OCT chuyên sâu. Thông tin theo AIOS Editor Proceedings (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.

Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Các dấu hiệu hình ảnh như DRILL và sự toàn vẹn của lớp ellipsoid zone đã được y văn xác nhận là các yếu tố tiên lượng độc lập cho thị lực sau điều trị DME. Việc theo dõi sát các thay đổi trên OCTA giúp phát hiện sớm tình trạng thiếu máu mao mạch võng mạc sâu (DCP), vốn là yếu tố tiên lượng cho sự thoái hóa tế bào cảm thụ ánh sáng.

  • Ưu tiên đánh giá DRILL trên OCT thay vì chỉ dựa vào CRT.
  • Sàng lọc lipid máu khi thấy xuất tiết cứng dạng mảng.
  • Cảnh báo bệnh nhân về tác động của hút thuốc lá đối với tưới máu võng mạc.
  • Kiểm tra kỹ các bệnh lý hệ thống (như bệnh lý huyết học) ở các ca DME kháng trị.

Tài liệu tham khảo:

Parveen Sen, 2026, 3 Questions Answered About Dme imaging Correlates of Poor Vision, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: CpQez0Y2Mds.

Xem thêm