Các khám nghiệm điện sinh lý trong nhãn khoa: Điện võng mạc, Điện chậm kích thích thị giác và Điện nhãn cầu

Bs Ngô Hữu Thế
20.10.26
Last Updated

Bài giảng từ kênh COLORFUL PRISM (2022) về các khám nghiệm điện sinh lý trong nhãn khoa cung cấp cái nhìn tổng quan về ba kỹ thuật quan trọng: điện võng mạc (Electroretinography - ERG), điện chậm kích thích thị giác (Visual Evoked Potential - VEP) và điện nhãn cầu (Electro-oculography - EOG). Các phương pháp này đóng vai trò thiết yếu trong chẩn đoán khách quan và theo dõi tiến triển bệnh lý võng mạc cũng như đường dẫn truyền thị giác, đặc biệt trong các trường hợp khó đánh giá thị lực chủ quan.

Điện võng mạc (ERG)

Điện võng mạc (ERG) là khám nghiệm đánh giá hoạt động điện sinh lý của võng mạc khi có kích thích ánh sáng. Kỹ thuật này sử dụng các loại điện cực khác nhau, phổ biến nhất là điện cực tiếp xúc giác mạc hoặc điện cực ngắn đặt ở mi mắt dưới. Quy trình chuẩn bị bao gồm giãn đồng tử tối đa và thích ứng tối trong 20 phút trước khi đo. ERG giúp đánh giá chức năng tế bào que (trong điều kiện thích ứng tối) và tế bào nón (trong điều kiện thích ứng sáng hoặc kích thích nhấp nháy tần số 30-31 Hz). Các thông số chính bao gồm biên độ sóng (tính từ đường cơ bản đến đỉnh sóng) và thời gian trễ (độ trễ từ khi kích thích đến khi đạt giá trị cực đại). ERG có giá trị trong chẩn đoán các bệnh võng mạc lan tỏa, nhiễm độc thuốc, dị vật nội nhãn và theo dõi đáp ứng điều trị.

Điện chậm kích thích thị giác (VEP)

Điện chậm kích thích thị giác (VEP) ghi lại tín hiệu điện sinh ra ở vỏ não thị giác (vùng chẩm) sau khi kích thích thị giác, tương tự như ghi điện não đồ. Đây được coi là khám nghiệm khách quan duy nhất để đánh giá tình trạng lâm sàng và chức năng của đường dẫn truyền thị giác từ võng mạc, thần kinh thị giác đến vỏ não. VEP đặc biệt hữu ích trong các trường hợp nghi ngờ tổn thương đường dẫn truyền thị giác, viêm thị thần kinh, bệnh xơ cứng rải rác hoặc khi bệnh nhân không thể đo thị lực chủ quan (trẻ nhỏ, giả vờ). Kỹ thuật này không yêu cầu giãn đồng tử và sử dụng kích thích hình bàn cờ đảo ngược hoặc bật tắt.

Điện nhãn cầu (EOG)

Điện nhãn cầu (EOG) là khám nghiệm gián tiếp chức năng của lớp vỏ ngoài võng mạc và biểu mô sắc tố bằng cách đo sự chênh lệch điện thế giữa cực trước (giác mạc) và cực sau (đáy mắt) của nhãn cầu khi mắt chuyển động. Quy trình đo bao gồm các giai đoạn thích ứng tối (15 phút) và thích ứng sáng (15 phút). Chỉ số quan trọng nhất là tỷ số Arden (tỷ số giữa giá trị cực đại trong điều kiện sáng và giá trị cực tiểu trong điều kiện tối). Ở người bình thường, tỷ số này tối thiểu là 1,8; dưới 1,8 là mức độ nghi ngờ và dưới 1,6 là bất thường bệnh lý. EOG có giá trị trong chẩn đoán các bệnh lý liên quan đến biểu mô sắc tố võng mạc.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thời gian thích ứng tối (ERG)20 phút
Tần số kích thích nhấp nháy (ERG)30-31 Hz
Biên độ sóng b (ERG)Khoảng 250 microvolt
Thời gian trễ sóng b (ERG)Khoảng 30 ms
Tỷ số Arden bình thường (EOG)Trên 1,8
Tỷ số Arden nghi ngờ (EOG)Dưới 1,8
Tỷ số Arden bệnh lý (EOG)Dưới 1,6
Bình luận: Thông tin theo [COLORFUL PRISM, 2022]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật điện sinh lý là công cụ hỗ trợ chẩn đoán khách quan quan trọng, đặc biệt khi các phương tiện hình ảnh học không giải thích được tình trạng giảm thị lực. Hạn chế của tài liệu là chưa đi sâu vào các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế (ISCEV) cho từng loại sóng.
  • Sử dụng ERG để đánh giá chức năng võng mạc trong các bệnh lý lan tỏa hoặc nhiễm độc.
  • Chỉ định VEP cho các trường hợp nghi ngờ tổn thương đường dẫn truyền thị giác hoặc khi không thể đo thị lực chủ quan.
  • Sử dụng EOG để đánh giá chức năng biểu mô sắc tố võng mạc.
  • Kết hợp các khám nghiệm điện sinh lý với chẩn đoán hình ảnh để tăng độ chính xác.
  • Lưu ý các yếu tố gây nhiễu như tình trạng thích ứng ánh sáng và vị trí đặt điện cực.

Tài liệu tham khảo:

COLORFUL PRISM, 2022, CÁC KHÁM NGHIỆM ĐIỆN SINH LÝ, YouTube, Video ID: _22Nh0NeDSU.

Xem thêm