Báo cáo ca lâm sàng từ EURETINA 2022 trình bày về một bệnh nhân nữ 33 tuổi, tiền sử tăng sản thượng thận bẩm sinh (congenital adrenal hyperplasia) đang điều trị bằng fludrocortisone, nhập viện với các tổn thương võng mạc hoại tử. Ca bệnh minh họa những thách thức trong chẩn đoán và quản lý biến chứng bong võng mạc ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch.
Biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán
Bệnh nhân nhập viện với triệu chứng đau mắt phải trong 10 ngày, kèm theo đau đầu và rối loạn thị giác. Thị lực ghi nhận 20/16 ở mắt phải và 20/25 ở mắt trái. Khám tiền phòng (anterior chamber) cho thấy phản ứng viêm 4+ tế bào ở mắt phải. Khám đáy mắt phát hiện các tổn thương hoại tử võng mạc ngoại vi màu vàng, lan tỏa 360 độ, kèm xuất huyết, viêm mạch máu (vasculitis) và phù gai thị. Chẩn đoán lâm sàng ban đầu là viêm võng mạc hoại tử (necrotizing viral retinitis), nghi ngờ do Varicella-zoster hoặc Herpes simplex. Các chẩn đoán phân biệt bao gồm toxoplasmosis không điển hình và lymphoma nội nhãn.
Hình ảnh học và cơ chế bệnh sinh
Chụp OCT cho thấy hình ảnh viêm mạch võng mạc, các lắng đọng dạng tế bào trên bề mặt võng mạc và phù gai thị. Đặc điểm quan trọng là hình ảnh hoại tử võng mạc toàn bộ chiều dày với sự bảo tồn lớp hắc mạc, tạo ra kiểu hình "cavernous retinitis" (viêm võng mạc dạng hang). Sự bảo tồn hắc mạc là yếu tố quan trọng giúp phân biệt với toxoplasmosis, trong khi lymphoma thường biểu hiện bằng sự thâm nhiễm dày tạo hình ảnh "rounded roof".
Điều trị và diễn tiến
Bệnh nhân được điều trị bằng acyclovir đường tĩnh mạch trong 14 ngày và 3 mũi tiêm foscarnet nội nhãn. Sau 14 ngày, tình trạng viêm mạch và phù gai thị cải thiện. Tuy nhiên, một tháng sau, bệnh nhân tái phát với thị lực chỉ còn đếm ngón tay, bong võng mạc toàn bộ và rách võng mạc ngoại vi. Bệnh nhân được phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) kết hợp thắt đai củng mạc (scleral buckle) và bơm dầu silicon 5000 centistokes. Mẫu dịch kính được xét nghiệm PCR cho kết quả âm tính với Varicella-zoster và Cytomegalovirus.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tuổi bệnh nhân | 33 tuổi |
| Tiền sử bệnh | Tăng sản thượng thận bẩm sinh |
| Điều trị nội khoa | Acyclovir tĩnh mạch 14 ngày, 3 mũi Foscarnet nội nhãn |
| Phẫu thuật | Cắt dịch kính, thắt đai củng mạc, dầu silicon 5000 centistokes |
| Kết quả PCR dịch kính | Âm tính với Varicella-zoster và Cytomegalovirus |
| Thị lực sau phẫu thuật | 20/150 mắt phải |
Bình luận: Ca lâm sàng cho thấy sự phức tạp khi chẩn đoán viêm võng mạc hoại tử ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch do dùng corticoid kéo dài. Việc PCR âm tính có thể do thời điểm lấy mẫu hoặc nồng độ virus thấp. Cần lưu ý rằng việc laser dự phòng trong viêm võng mạc hoại tử vẫn còn tranh cãi; tuy nhiên, trong trường hợp có nhiều mảnh vụn (detritus) và viêm nặng, laser có thể khó thực hiện và kém hiệu quả. Thông tin theo EURETINA, 2022; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
- Cần cảnh giác với các nhiễm trùng cơ hội ở bệnh nhân dùng fludrocortisone kéo dài.
- Hình ảnh OCT "cavernous retinitis" là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ bong võng mạc cao.
- Cân nhắc phẫu thuật cắt dịch kính sớm ở các ca viêm võng mạc hoại tử có nguy cơ bong võng mạc cao.
- Laser dự phòng chỉ hiệu quả khi môi trường trong suốt và không có quá nhiều mảnh vụn viêm.
- Cần cá thể hóa điều trị, kết hợp chặt chẽ với chuyên khoa nội tiết và truyền nhiễm.
Tài liệu tham khảo:
Aniruddha Agarwal, Shaikha Aljneibi, 2022, Case Summary - Enlarged adrenals and lesions in the eye, EURETINA, Video ID: qRiiuFd_XMk.