Các phương pháp điều trị tại chỗ và nâng cao cho bệnh nhân Retinoblastoma

Bs Ngô Hữu Thế
12.10.26
Last Updated

Trong bài giảng AIOC2026 IC62, Dr. Renu Puthenvilayil Rajan đã trình bày các chiến lược điều trị tại chỗ và nâng cao cho bệnh nhân Retinoblastoma (u nguyên bào võng mạc). Các phương pháp này bao gồm liệu pháp cắt bỏ (ablative), hóa trị nội nhãn và phẫu thuật dịch kính võng mạc nhằm tối ưu hóa kết quả bảo tồn thị lực.

Liệu pháp Cryotherapy và Laser

Cryotherapy (liệu pháp lạnh) được chỉ định chủ yếu cho các khối u ngoại vi nhỏ, sử dụng kỹ thuật đóng băng-tan ba lần (triple freeze-thaw technique). Cơ chế tác động dựa trên sự phá hủy màng tế bào sau chu kỳ đóng băng và hiệu ứng tắc mạch tại khối u, võng mạc và hắc mạc lân cận. Các nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ khỏi bệnh hơn 70%, hiệu quả tăng cao khi kết hợp với hóa trị. Tác dụng phụ thường gặp là viêm khu trú kéo dài 1-5 ngày, biến chứng hiếm gặp bao gồm xuất tiết hoặc sẹo. Đối với laser, phương pháp Transpupillary Thermoplasty (nhiệt trị liệu xuyên đồng tử) được ưu tiên hơn laser trực tiếp, sử dụng diode laser 810nm ở chế độ liên tục để làm nóng khối u từ 40-60 độ C. Nếu khối u không có sắc tố, việc tiêm ICG (Indocyanine Green) có thể hỗ trợ hấp thụ laser tốt hơn.

Hóa trị nội nhãn và Periocular

Hóa trị nội nhãn (intravitreal chemotherapy) sử dụng các thuốc như melphalan và topotecan. Melphalan có độc tính cao, đặc biệt ở mắt người Ấn Độ hoặc mắt có sắc tố mạnh, với thang điểm độc tính từ 1-5 (từ khu trú tại vị trí tiêm đến tổn thương thần kinh thị giác). Topotecan được đánh giá an toàn hơn, không gây giảm ERG (Electroretinography) đáng kể và không gây thay đổi sắc tố. Liều dùng topotecan hiện nay là 90-100 microgram. Hóa trị quanh nhãn cầu (periocular chemotherapy) hiện ít phổ biến hơn do hiệu quả cao của hóa trị nội nhãn, thường sử dụng carboplatin hoặc topotecan, với nguy cơ xơ hóa cơ và lác (squint) về lâu dài.

Phẫu thuật và Xạ trị

Episcleral plaque brachytherapy (xạ trị áp sát) là lựa chọn cho các khối u có đường kính đáy dưới 6mm và độ dày 3-9mm khi laser hoặc cryo không hiệu quả, sử dụng iodine-125 hoặc ruthenium-106. Xạ trị chiếu ngoài (EBRT) hiện được dành riêng như phương án cuối cùng hoặc cho các trường hợp lan tràn ngoài nhãn cầu. Đối với bong võng mạc (RD) do u, phần lớn là bong võng mạc xuất tiết và đáp ứng với hóa trị hệ thống. Bong võng mạc do rách (rhegmatogenous RD) có thể được xử lý phẫu thuật sau khi khối u đã được kiểm soát bằng 3-6 chu kỳ hóa trị tiền phẫu.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ khỏi bệnh (Cryotherapy)Hơn 70%
Liều Topotecan90-100 microgram
Độ dày khối u (Brachytherapy)3-9 mm
Đường kính đáy khối u (Brachytherapy)Dưới 6 mm
Thời gian viêm (Cryotherapy)1-5 ngày
Bình luận: Các phương pháp điều trị tại chỗ đòi hỏi sự phối hợp linh hoạt dựa trên đặc điểm lâm sàng của từng bệnh nhân. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp cỡ mẫu cụ thể cho các nghiên cứu được trích dẫn, do đó các con số về tỷ lệ khỏi bệnh cần được hiểu là dữ liệu tổng quát từ y văn mà tác giả tham chiếu. Việc sử dụng ICG để tăng hấp thụ laser là một kỹ thuật bổ trợ hữu ích trong các trường hợp u không sắc tố.
  • Ưu tiên phát hiện sớm để bảo tồn thị lực thay vì chỉ cứu mạng và cứu nhãn cầu.
  • Sử dụng topotecan thay vì melphalan để giảm độc tính trên mắt có sắc tố.
  • Kết hợp hóa trị tiền phẫu (3-6 chu kỳ) trước khi can thiệp phẫu thuật bong võng mạc.
  • Cá nhân hóa lựa chọn giữa cryotherapy, laser và xạ trị áp sát dựa trên kích thước và vị trí khối u.
  • Theo dõi dài hạn là bắt buộc để phát hiện tái phát hoặc khối u mới.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Renu Puthenvilayil Rajan, 2026, Local and Advanced Ocular Treatments for Retinoblastoma, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: hYXiGqZDkMU.

Xem thêm