Nghiên cứu hệ thống và phân tích gộp (systematic review and meta-analysis) năm 2026 trên 4.043 mắt đã xác định các yếu tố nguy cơ lâm sàng, hình ảnh và điều trị liên quan đến rách biểu mô sắc tố võng mạc (Retinal Pigment Epithelium - RPE) ở bệnh nhân thoái hóa hoàng điểm tuổi già tân mạch (neovascular age-related macular degeneration - nAMD). Rách RPE là một biến chứng đe dọa thị lực, thường xảy ra ở những mắt có bong biểu mô sắc tố (Pigment Epithelial Detachment - PED) và có liên quan đến việc khởi đầu liệu pháp kháng yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (anti-VEGF).
Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu tuân thủ hướng dẫn PRISMA và được đăng ký trên PROSPERO (CRD420251075278). Các tác giả đã tìm kiếm trên MEDLINE, Embase và CENTRAL từ khi bắt đầu đến ngày 15 tháng 12 năm 2025. Tiêu chí bao gồm các nghiên cứu ngẫu nhiên và không ngẫu nhiên trên người lớn (≥50 tuổi) bị nAMD. Hai đánh giá viên độc lập đã sàng lọc, trích xuất dữ liệu và đánh giá nguy cơ sai lệch (RoB 2, ROBINS-I). Phân tích gộp mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên được thực hiện cho chiều cao và diện tích PED cơ bản, với đánh giá độ tin cậy bằng GRADE.
Kết quả phân tích hình thái PED
Tổng cộng 16 nghiên cứu với 4.043 mắt đã được đưa vào phân tích. Kết quả cho thấy chiều cao PED cơ bản lớn hơn đáng kể ở những mắt phát triển rách RPE so với nhóm chứng (MD 212,39 µm; 95% CI 133,87–290,91; I² = 24,6%). Tương tự, diện tích PED cơ bản cũng lớn hơn ở nhóm rách RPE (MD 5,80 mm²; 95% CI 3,48–8,12; I² = 2,7%). Các đặc điểm khác như PED xơ mạch (fibrovascular PED), đường kính đáy và thể tích lớn hơn, dịch dưới võng mạc, khe hở dưới RPE, các đường tăng phản xạ hình tia và tân mạch hoàng điểm (macular neovascularization - MNV) dạng ẩn hoặc xuất huyết cũng liên quan đến rách RPE.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu | 16 nghiên cứu, 4.043 mắt |
| MD chiều cao PED | 212,39 µm (95% CI 133,87–290,91) |
| MD diện tích PED | 5,80 mm² (95% CI 3,48–8,12) |
| Độ tin cậy GRADE | Rất thấp |
| Ảnh hưởng của thuốc anti-VEGF | Không nhất quán |
Liên hệ lâm sàng và cơ chế
Các tác giả cho rằng sự liên quan giữa hình thái PED và rách RPE phản ánh ứng suất cơ học trong phức hợp RPE-màng Bruch-hắc mạc. Việc điều trị anti-VEGF có thể làm trầm trọng thêm tình trạng này bằng cách gây co rút tân mạch nhanh chóng, làm tăng lực kéo lên RPE vốn đã bị tổn thương. Mặc dù có giả thuyết về "công tắc angio-fibrotic" (angio-fibrotic switch) do ức chế VEGF thúc đẩy xơ hóa, các bằng chứng trực tiếp vẫn chưa đầy đủ. Việc lựa chọn thuốc anti-VEGF không cho thấy sự khác biệt nhất quán về nguy cơ rách RPE trong các dữ liệu quan sát hiện có.
Bình luận: Thông tin theo Abu Al-Burak et al., 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá hình thái PED trước khi điều trị. Hạn chế lớn nhất là tính chất hồi cứu của hầu hết các nghiên cứu thành phần, dẫn đến nguy cơ sai lệch cao và độ tin cậy bằng chứng thấp. Cần thận trọng khi áp dụng các ngưỡng chiều cao PED (300-580 µm) vào thực hành cá thể hóa vì đây là các giá trị mô tả từ các nghiên cứu khác nhau, không phải ngưỡng dự báo đã được kiểm chứng.
- Đánh giá kỹ hình thái PED (chiều cao, diện tích, thành phần xơ mạch) trên OCT trước khi bắt đầu liệu pháp anti-VEGF.
- Cân nhắc nguy cơ rách RPE cao hơn ở những mắt có PED lớn, xơ mạch hoặc có các dấu hiệu mất ổn định trên OCT.
- Tư vấn cho bệnh nhân về nguy cơ rách RPE dựa trên các đặc điểm giải phẫu cơ bản thay vì chỉ dựa vào loại thuốc anti-VEGF.
- Theo dõi sát các dấu hiệu mất ổn định như dịch dưới võng mạc hoặc khe hở dưới RPE ở những mắt có nguy cơ cao.
- Cần thực hiện các nghiên cứu tiền cứu với giao thức hình ảnh chuẩn hóa để xác định ngưỡng dự báo chính xác hơn.
Tài liệu tham khảo:
Salem Abu Al-Burak, David Sarraf, Faizan Naveed, et al., 2026, Risk Factors for Retinal Pigment Epithelium Tears in Patients with Neovascular Age-Related Macular Degeneration: A Systematic Review and Meta-Analysis, American Journal of Ophthalmology, DOI: 10.1016/j.ajo.2026.10.007