Trong khuôn khổ phiên họp thứ 4 "Think Under The Apple Tree" tại Hội nghị Nhãn khoa Toàn Ấn Độ (AIOC 2026), các bác sĩ lâm sàng đã báo cáo chuỗi sáng kiến kỹ thuật phẫu thuật thủy tinh thể, dịch kính võng mạc, tạo hình mắt và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Phiên họp tập trung vào các giải pháp thực tiễn giúp nâng cao an toàn phẫu thuật và tối ưu hóa chi phí điều trị tại các trung tâm nhãn khoa.
Ống truyền dịch khoang giữa dịch kính tự giữ tự chế cho phẫu thuật dịch kính võng mạc phức tạp
Dr. Pranchu giới thiệu kỹ thuật tạo ống truyền dịch khoang giữa dịch kính (midvitreous cavity infusion) tùy chỉnh nhằm giải quyết nguy cơ tuột cannula vào khoang dưới võng mạc hoặc khoang trên hắc mạc trong các ca bệnh phức tạp như bong võng mạc cũ dạng phễu đóng, bệnh võng mạc tăng sinh dịch kính (proliferative vitreoretinopathy - PVR) nặng, hoặc bong hắc mạc diện rộng. Ống truyền thông thường dài 4 mm dễ bị dịch chuyển khi đè ấn củng mạc (scleral depression). Nhóm tác giả đã chế tạo cannula 23-gauge (23G) dài 6 mm, 8 mm hoặc 10 mm từ kim tiêm PFCL/nước muối cắt ngắn, kết nối với dây truyền qua một đoạn đầu cắt (vitrectomy cutter) cũ và cố định bằng vỏ silicone 22-gauge (22G) dài 1 mm lấy từ kim truyền tĩnh mạch. Đoạn vỏ silicone này được vặn xoắn vào trocar giúp cố định cực kỳ chắc chắn, cho phép quan sát trực tiếp đầu ống truyền trong khoang giữa dịch kính, loại bỏ nguy cơ xé rách võng mạc do chấn thương y sinh hoặc tắc mạch do khí (air embolism). Kỹ thuật này không phát sinh thêm chi phí. Báo cáo ca bệnh lâm sàng bao gồm một trường hợp bong võng mạc do chấn thương kèm xuất huyết dịch kính đạt thị lực chỉnh kính tối đa (BCVA) 6/60, và một trường hợp bong hắc mạc diện rộng kèm bong võng mạc nguyên phát toàn bộ đạt BCVA 6/18 sau khi tháo dầu silicone.
Dao SK Knife với gờ chặn an toàn trong phẫu thuật Phaco
Báo cáo từ nhóm nghiên cứu giới thiệu dao SK Knife (S: Safe entry/Sapphire-like, K: Keratome) thiết kế cho phẫu thuật Phaco và cấy thấu kính nội nhãn (ICL/IPCL). Khác với các loại dao kim loại truyền thống dựa trên thiết kế bay của thợ xây dễ gây trượt tay đột ngột làm thủng màng Descemet hay rách bao trước, SK Knife tích hợp gờ chặn bằng kim loại tương tự dao kim cương. Lưỡi dao siêu mỏng có độ dày điểm xuyên chỉ 90 microns (so với lưỡi dao cạo Gillette là 100 microns), được phủ mica và teflon giúp giảm lực đâm xuyên đến mức tối thiểu, không cần dùng vòng Thornton hay kẹp giữ nhãn cầu khi rạch mép củng mạc hoặc rìa. Mép rạch tạo thành dạng hộp (box incision) phẳng đều, đạt khả năng tự khép kín cao mà hầu như không cần bơm phồng mép vết mổ (hydration). Chi phí sản xuất hiện tại là 85 Rupee India mỗi lưỡi dao, có khả năng hấp tiệt trùng (autoclave) tối thiểu 10 lần. Nhóm tác giả cũng phát triển thêm kích thước 1.1 mm và 1.2 mm cho các đường mổ phụ (side ports).
Kỹ thuật hút vỏ kết hợp bơm chất nhầy đồng thời trong đục thủy tinh thể căng phồng
Dr. Santo Shagarwal trình bày kỹ thuật ngăn ngừa dấu hiệu cờ Argentina (Argentinian flag sign) trong quá trình xé bao liên tục (continuous curvilinear capsulorhexis - CCC) ở bệnh nhân đục thủy tinh thể căng phồng (intumescent cataract). Kỹ thuật thực hiện qua 2 đường mổ phụ: một bên đưa kim 24-gauge (24G) uốn cong kết nối dây hút điều khiển bằng bàn đạp chân (foot pedal) để hút dịch vỏ ở vùng trung tâm và bán cầu ngoại vi nhằm giảm áp lực nội bao; bên đối diện đồng thời bơm chất nhầy (viscoelastic) vào tiền phòng. Việc duy trì thể tích tiền phòng liên tục giúp màng bao trước luôn phẳng, loại bỏ nguy cơ rách xé bao lan ra củng mạc. Tác giả nhấn mạnh việc dùng kim hút đầu mở (end-opening cannula) thay cho kim hút thông thường để tiếp cận lớp vỏ ngoại vi hiệu quả hơn. Tác giả đã áp dụng phương pháp này suốt 5–6 năm qua mà không gặp bất kỳ ca rách bao dạng cờ Argentina nào.
Tắc nhánh động mạch võng mạc do chèn ép trong viêm võng mạc Varicella Zoster Virus
Dr. Adita Shanka báo cáo ca lâm sàng nam 22 tuổi, vào viện vì mờ mắt phải cấp tính 3 ngày, có tiền sử sốt cao 2 tuần trước đó. Thị lực mắt phải 6/6, nhãn áp 15 mmHg, tiền phòng bình thường. Soi đáy mắt phát hiện phù đĩa thị kèm ổ viêm võng mạc mảng lớn ở vùng hoàng điểm trên gây chèn ép cơ học vào nhánh động mạch võng mạc thái thái trên (branch retinal artery occlusion - BRAO). Chụp huỳnh quang đáy mắt (FFA) và chụp cắt lớp vi tính độ phân giải cao (OCT) xác định mảng thâm nhiễm dày toàn bộ lớp võng mạc gây đè ép thành mạch và chậm dòng chảy động mạch. Xét nghiệm huyết thanh ghi nhận chỉ số Varicella Zoster Virus (VZV) IgM tăng rất cao.
Bệnh nhân được điều trị nội khoa tích cực theo phác đồ: Valacyclovir (Valylo) uống 1000 mg x 3 lần/ngày trong 4 tuần, sau đó duy trì 1000 mg x 1 lần/ngày trong 4 tuần tiếp theo; kết hợp Prednisolone (Viselone) uống 60 mg/ngày, giảm liều dần 10 mg mỗi tuần. Sau 8 tuần theo dõi, ổ viêm thâm nhiễm thoái triển hoàn toàn, tái lập dòng chảy động mạch, để lại sẹo teo võng mạc khu trú và thị lực duy trì 6/6. Thảo luận tại hội trường nhấn mạnh vai trò của chọc dò dịch kính (vitreous tap) xét nghiệm PCR để chẩn đoán xác định căn nguyên vi-rút ở phân đoạn sau thay vì chỉ chọc dò thủy dịch (aqueous tap).
Phát triển ứng dụng Web y khoa bằng mô hình ngôn ngữ lớn trong chuyên khoa Võng mạc
Dr. Shivam Gupta trình bày nghiên cứu khả thi về việc lập trình ứng dụng web chuyên khoa võng mạc không cần kiến thức code chuyên sâu, thông qua việc sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn Claude Sonnet 3.6 kết hợp ngôn ngữ Python, GitHub và nền tảng Streamlit trong thời gian 3 tuần. Bác sĩ đã xây dựng thành công 3 ứng dụng: (1) Công cụ hỗ trợ tra cứu y văn tự động qua PubMed API; (2) Ứng dụng phân tích hình ảnh võng mạc tích hợp Gemini 1.5 Flash / 2.0 / 3.0 làm backend để đọc ảnh đáy mắt và OCT, đưa ra chẩn đoán phân biệt và đề xuất hướng chẩn đoán bổ sung (như xơ hóa, lao, sarcoidosis, giang mai); (3) Công cụ tạo tờ rơi thông tin bệnh học tùy chỉnh theo trình độ học vấn của bệnh nhân (tiểu học hoặc đại học) và hỗ trợ đa ngôn ngữ.
Mô hình mô phỏng Silicone chi phí thấp phục vụ đào tạo nội soi mũi trong Nhãn khoa
Dr. Oedu Rahman (Dr. Zaman) giới thiệu mô hình đào tạo nội soi mũi chế tạo bằng chất liệu silicone kết hợp phối hợp cùng nghệ sĩ điêu khắc, tái hiện chính xác giải phẫu mũi trong (cuống mũi dưới, cuống mũi giữa, ngách mũi giữa, sàn mũi) dựa trên dữ liệu CT scan bệnh nhân thật. Mô hình phục vụ đào tạo kỹ năng phẫu thuật túi lệ (DCR) và tắc ống lệ mũi bẩm sinh cho bác sĩ nhãn khoa tổng quát. Thử nghiệm trên 50 học viên tại workshop lệ đạo toàn quốc ghi nhận điểm đánh giá độ tương đồng giải phẫu trung bình đạt 8/10, điểm số nhận diện mốc giải phẫu và thao tác ống nội soi tăng gấp đôi sau tập huấn. Mô hình có thể kết hợp với camera nội soi kỹ thuật số cầm tay nhỏ gọn, dễ mang theo trong túi áo.
Tổng hợp thông số kỹ thuật và phác đồ điều trị chính
| Chỉ số / Thông số lâm sàng | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Chiều dài cannula truyền tự chế (Dr. Pranchu) | 6 mm, 8 mm hoặc 10 mm (cắt từ cannula 23G) |
| Vỏ cố định cannula truyền (Dr. Pranchu) | Vỏ silicone 22G dài 1 mm từ kim IV cannula |
| Độ mỏng lưỡi dao SK Knife (Dr. Arpit) | 90 microns (so với dao Gillette 100 microns) |
| Giá thành & Tái sử dụng SK Knife (Dr. Arpit) | 85 Rupee India / lưỡi, tiệt trùng autoclave ≥ 10 lần |
| Kim hút vỏ đục căng phồng (Dr. Santo) | Kim 24G uốn cong, đầu mở (end-opening) |
| Liều Valacyclovir điều trị BRAO do VZV (Dr. Adita) | 1000 mg x 3 lần/ngày x 4 tuần; sau đó 1000 mg x 1 lần/ngày x 4 tuần |
| Liều Prednisolone điều trị BRAO do VZV (Dr. Adita) | 60 mg/ngày uống, giảm liều 10 mg/tuần |
| Thời gian phát triển 3 ứng dụng LLM (Dr. Shivam) | 3 tuần (mô hình Claude Sonnet 3.6, Python, Streamlit) |
| Cỡ mẫu đánh giá mô hình silicone mũi (Dr. Zaman) | 50 người tham gia workshop, điểm giống giải phẫu 8/10 |
Bình luận: Các giải pháp tự chế (như ống truyền dịch kéo dài hay mô hình nội soi silicone) mang tính ứng dụng cao cho các trung tâm nhãn khoa điều kiện tài nguyên hạn chế. Tuy nhiên, việc áp dụng các dụng cụ tự chế cần được kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt và đánh giá độ chuẩn hóa kĩ lưỡng. Đối với ca bệnh BRAO do VZV, việc chỉ dựa vào xét nghiệm huyết thanh IgM mà không làm PCR dịch kính là một hạn chế về mặt bằng chứng chẩn đoán xác định theo các khuyến cáo hiện hành.
Khuyến cáo thay đổi thực hành lâm sàng
- Sử dụng cannula truyền dài 6–10 mm có vỏ khóa silicone cho các trường hợp phẫu thuật dịch kính có nguy cơ cao bong hắc mạc hoặc bong võng mạc phễu đóng.
- Áp dụng kỹ thuật bơm chất nhầy tiền phòng song song với hút dịch vỏ bằng kim 24G đầu mở để chủ động kiểm soát áp lực nội bao trong đục thủy tinh thể căng phồng.
- Tuân thủ phác đồ kháng vi-rút liều cao Valacyclovir (1000 mg x 3 lần/ngày) kéo dài kết hợp Corticoid đường uống có giảm liều dần trong điều trị viêm võng mạc do VZV có biến chứng mạch máu.
- Ưu tiên chỉ định chọc dò dịch kính làm PCR xét nghiệm căn nguyên vi-rút ở bệnh nhân tổn thương màng bồ đào/võng mạc phân đoạn sau.
Tài liệu tham khảo:
AIOS Editor Proceedings, 2026, AIOC 2026 Think Under The Apple Tree Session 4, YouTube Video ID: 6acsPhb2Kbk.