Chẩn đoán bệnh lý hoàng điểm qua các phương thức hình ảnh học: Hướng dẫn lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
27.10.26
Last Updated

Phiên thảo luận AIOC 2026 IC97 về bệnh lý hoàng điểm đã cung cấp cái nhìn tổng quan về việc ứng dụng các phương thức hình ảnh học hiện đại trong chẩn đoán và theo dõi bệnh nhân. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp lâm sàng với các công cụ như Fundus Autofluorescence (FAF), Fluorescein Angiography (FFA), Optical Coherence Tomography (OCT), OCT Angiography (OCTA) và điện võng mạc (ERG) để tối ưu hóa quản lý bệnh nhân.

Tự phát huỳnh quang đáy mắt (Fundus Autofluorescence - FAF)

FAF là phương pháp không xâm lấn giúp lập bản đồ lipofuscin trong biểu mô sắc tố võng mạc (RPE). Sự tích tụ lipofuscin do quá trình thoái hóa không hoàn chỉnh của các đĩa ngoài tế bào thụ cảm ánh sáng là cơ chế chính. FAF giúp đánh giá sức khỏe chuyển hóa của RPE: RPE bị stress thường tăng tín hiệu FAF, trong khi RPE bị tổn thương hoặc mất tế bào thụ cảm ánh sáng sẽ giảm tín hiệu. FAF đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi tiến triển bệnh, đặc biệt trong thoái hóa hoàng điểm tuổi già (AMD) và các bệnh lý võng mạc di truyền. Nghiên cứu hiện nay đang hướng tới các chỉ số định lượng để đo lường diện tích tổn thương.

Chụp mạch huỳnh quang (Fluorescein Angiography - FFA)

FFA vẫn là công cụ quan trọng trong thực hành lâm sàng để đánh giá tưới máu hoàng điểm và xác định nguồn rò. Các chỉ định bao gồm bệnh võng mạc đái tháo đường, AMD, bệnh hắc võng mạc trung tâm thanh dịch (CSR), lỗ hoàng điểm, phù hoàng điểm dạng nang (CME), và độc tính của Hydroxychloroquine (HCQ). FFA cung cấp thông tin về tình trạng tưới máu mà các phương thức khác có thể bỏ sót, đặc biệt hữu ích trong việc lập kế hoạch điều trị laser khu trú hoặc lưới cho phù hoàng điểm đái tháo đường (DME). Mặc dù OCT đã phổ biến, FFA vẫn giữ vai trò không thể thay thế trong việc đánh giá rò rỉ mạch máu và các tổn thương ngoại vi.

Chụp cắt lớp quang học (OCT) và OCT Angiography (OCTA)

OCT được coi là "sinh thiết quang học" với độ phân giải tế bào, cung cấp các dấu ấn sinh học chẩn đoán và tiên lượng quan trọng. Trong DME, các dấu hiệu như dịch dưới võng mạc, các điểm tăng phản xạ (HRF) và sự gián đoạn của lớp ellipsoid zone là những yếu tố tiên lượng chính. OCTA, một công nghệ không xâm lấn, cho phép quan sát cấu trúc mạch máu 3D mà không cần thuốc cản quang. OCTA đặc biệt hữu ích trong việc phát hiện tân mạch hắc mạc (CNVM) và đánh giá mật độ mạch máu, giúp theo dõi đáp ứng điều trị ở bệnh nhân đái tháo đường hoặc bệnh lý mạch máu võng mạc khác.

Điện võng mạc (ERG) và Điện võng mạc đa tiêu điểm (mfERG)

Các xét nghiệm điện sinh lý, đặc biệt là mfERG, cung cấp đánh giá khách quan về chức năng võng mạc tại các vị trí cụ thể. mfERG rất hữu ích trong việc chẩn đoán sớm độc tính của thuốc (như HCQ), đánh giá chức năng võng mạc trước và sau phẫu thuật lỗ hoàng điểm hoặc bong võng mạc. Nó giúp giải thích tình trạng thị lực không cải thiện sau phẫu thuật do tổn thương tế bào thụ cảm ánh sáng không hồi phục. Việc tuân thủ các hướng dẫn của ISCEV (International Society for Clinical Electrophysiology of Vision) là bắt buộc để đảm bảo độ tin cậy của kết quả.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứutài liệu không nêu
Tỷ lệ gắn kết huỳnh quang trong FFA15% tự do
Độ phân giải OCT5-7 micron
Ngưỡng kích thước HRF<30 micron (HRFS), >30 micron (hard exudates)
Tỷ lệ Arden bình thường trong EOG>1.8
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, IC97; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các diễn giả nhấn mạnh rằng hình ảnh học chỉ là công cụ hỗ trợ, quyết định điều trị phải dựa trên sự tương quan chặt chẽ với lâm sàng. Một hạn chế cần lưu ý là sự phụ thuộc vào chất lượng hình ảnh và kinh nghiệm của người đọc trong việc phân biệt các artifact (nhiễu ảnh) trên OCTA và FAF.
  • Luôn đối chiếu hình ảnh học với triệu chứng lâm sàng của bệnh nhân trước khi đưa ra quyết định điều trị.
  • Sử dụng OCTA như một công cụ bổ trợ cho FFA, đặc biệt ở bệnh nhân không thể tiêm thuốc cản quang.
  • Áp dụng mfERG để đánh giá chức năng võng mạc trong các trường hợp thị lực không cải thiện sau phẫu thuật hoặc nghi ngờ độc tính thuốc.
  • Chú ý các dấu hiệu tiên lượng trên OCT như HRF và sự toàn vẹn của ellipsoid zone để dự đoán đáp ứng điều trị.
  • Cập nhật định kỳ các hướng dẫn của ISCEV cho các xét nghiệm điện sinh lý để đảm bảo tính chính xác.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, IC97, Macular Pathology Decoded Interpretation of various imaging modalities, aioseditorproceedings, 2026.

Xem thêm