Tắc lệ đạo bẩm sinh là bệnh lý phổ biến với tỷ lệ mắc từ 5-20% ở trẻ em dưới 1 tuổi. Việc cập nhật các phương pháp chẩn đoán và điều trị bảo tồn là cần thiết để tối ưu hóa kết quả lâm sàng, đặc biệt khi các quan niệm y khoa thay đổi theo thời gian.
Cơ chế bệnh sinh
Tắc lệ đạo bẩm sinh thường do sự chậm trễ trong quá trình thông thương của van Hasner ở đầu dưới ống lệ mũi. Nếu quá trình hình thành hệ thống lệ đạo bị ngừng lại giữa chừng, trẻ có thể gặp các bất thường bẩm sinh như không có điểm lệ, lệ quản hoặc tắc ống lệ mũi do màng ngăn niêm mạc chưa được thông thoát.
Dữ liệu lâm sàng
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tỷ lệ trẻ tự khỏi trong 12 tháng đầu | >90% | tài liệu không nêu |
| Tỷ lệ trẻ tự khỏi trong 6 tháng đầu | 66% | Nghiên cứu p đích (Mỹ) |
| Tỷ lệ trẻ tự khỏi từ 1 đến 2 tuổi | 44% | tài liệu không nêu |
| Tỷ lệ trẻ có triệu chứng chảy nước mắt ở 1 tháng tuổi | 90% | Nghiên cứu trên 4.000 bệnh nhân |
| Tỷ lệ mắc hai bên | 14-34% | tài liệu không nêu |
| Tỷ lệ trẻ nhược thị do lệch khúc xạ trong nhóm tắc lệ đạo | 10-12% | tài liệu không nêu |
Bình luận: Tài liệu này là một bài giảng tổng quan, không phải nghiên cứu gốc, do đó các con số về tỷ lệ tự khỏi cần được hiểu là dữ liệu tham khảo từ y văn. Điểm quan trọng cần lưu ý là sự cần thiết phải tầm soát tật khúc xạ ở trẻ tắc lệ đạo để phòng ngừa nhược thị. Việc can thiệp sớm bằng day ấn túi lệ (hydrostatic pressure) là phương pháp bảo tồn hiệu quả, nhưng cần hướng dẫn kỹ thuật chính xác cho phụ huynh để tránh các biến chứng như viêm túi lệ cấp hoặc chấn thương lệ quản.
Thay đổi thực hành lâm sàng
- Chậm can thiệp xâm lấn: Ưu tiên điều trị bảo tồn (day ấn túi lệ) trong năm đầu đời vì tỷ lệ tự khỏi cao.
- Tầm soát khúc xạ: Bắt buộc khám khúc xạ toàn diện cho trẻ tắc lệ đạo để loại trừ nguy cơ nhược thị.
- Kỹ thuật day ấn: Hướng dẫn phụ huynh day ấn túi lệ đúng kỹ thuật (tăng áp lực thủy tĩnh) để làm rách màng ngăn van Hasner.
- Chỉ định kháng sinh: Chỉ sử dụng kháng sinh tại chỗ trong các đợt viêm cấp, không dùng kháng sinh thường quy.
- Cấp cứu: Viêm túi lệ cấp tính là tình trạng cấp cứu, cần dùng kháng sinh đường tĩnh mạch trước khi can thiệp thông lệ đạo.
Tài liệu tham khảo:
Quang Pham, 2022, Cập nhật tắc lệ đạo bẩm sinh, Kênh YouTube QUANG PHAM, Video ID: w5AW1plQagQ.