Cập nhật lâm sàng về u hắc tố kết mạc: Từ chẩn đoán đến quản lý điều trị

Bs Ngô Hữu Thế
20.10.26
Last Updated

Bài giảng tại hội nghị AIOC 2026 (n=200 bệnh nhân, dữ liệu đa trung tâm qua 13 năm) đã cung cấp cái nhìn tổng quan về u hắc tố kết mạc (conjunctival melanoma), một khối u hiếm gặp nhưng có hành vi sinh học phức tạp. Mặc dù tỷ lệ mắc bệnh thấp, việc hiểu rõ các đặc điểm lâm sàng và di truyền là yếu tố then chốt để cải thiện tiên lượng cho bệnh nhân.

Dịch tễ học và đặc điểm lâm sàng

U hắc tố kết mạc là một khối u hiếm gặp, với tỷ lệ mắc bệnh chỉ bằng 1/20 so với u hắc tố da (cutaneous melanoma) và 1/10 so với u hắc tố màng bồ đào (uveal melanoma). Tuy nhiên, trong thập kỷ qua, tỷ lệ mắc bệnh có xu hướng gia tăng. Khối u thường xuất hiện ở thập kỷ thứ 5 đến thứ 6 của cuộc đời, biểu hiện dưới dạng khối u không đau, có màu nâu, thịt hoặc sắc tố trên kết mạc nhãn cầu. Khối u có thể lan rộng nhanh chóng ra toàn bộ bề mặt nhãn cầu và xâm lấn giác mạc. Các dấu hiệu đặc trưng bao gồm mạch máu nuôi dưỡng nổi bật và sự hiện diện của Primary Acquired Melanosis (PAM) phẳng xung quanh nếu tổn thương không quá lớn.

Chẩn đoán và phân loại

Theo AJCC (American Joint Committee on Cancer) phiên bản thứ 8, thuật ngữ PAM hiện chỉ được sử dụng cho mục đích mô tả và không còn là một phần của phân loại pTNM. Việc chẩn đoán đòi hỏi siêu âm sinh hiển vi (ultrasound biomicroscopy) để loại trừ xâm lấn nội nhãn và chụp MRI hốc mắt, não đối với các tổn thương lớn để đánh giá xâm lấn hốc mắt hoặc di căn não. Sinh thiết hạch cửa (sentinel lymph node biopsy) hiện được coi là phương thức chẩn đoán hơn là có giá trị điều trị hoặc tiên lượng, do chưa có nghiên cứu chứng minh cải thiện tỷ lệ sống sót.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ mắc so với u hắc tố da1/20
Tỷ lệ mắc so với u hắc tố màng bồ đào1/10
Tỷ lệ tái phát 10 năm69%
Nguy cơ di căn hệ thống sau 1 năm<1%
Nguy cơ di căn hệ thống sau 10 năm22%
Cỡ mẫu nghiên cứu registry200 bệnh nhân

Quản lý và điều trị

Phẫu thuật với kỹ thuật no-touch technique là tiêu chuẩn trong thực hành cho tất cả các khối u bề mặt nhãn cầu. Việc cắt bỏ không hoàn toàn các tổn thương có thể cắt bỏ được dẫn đến nguy cơ cao gieo rắc khối u và tái phát tại kết mạc hoặc hốc mắt. Các liệu pháp bổ trợ bao gồm liệu pháp miễn dịch tại chỗ, hóa trị và xạ trị áp sát (plaque brachytherapy). Đối với bệnh tiến triển tại chỗ hoặc di căn, các thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (immune checkpoint inhibitors) như ipilimumab, pembrolizumab, nivolumab và các thuốc ức chế BRAF, MEK (vemurafenib, dabrafenib, trametinib) đang cho thấy triển vọng.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi hệ thống định kỳ (2-3 lần/năm) ngay cả khi bệnh nhân đã được kiểm soát khối u tại chỗ, do nguy cơ di căn hệ thống tăng dần theo thời gian. Hạn chế lớn nhất hiện nay là thiếu dữ liệu di truyền trong các registry cũ, gây khó khăn cho việc tiên lượng và cá thể hóa điều trị.
  • Thực hiện phẫu thuật cắt bỏ khối u theo kỹ thuật không chạm (no-touch technique) để tránh gieo rắc tế bào u.
  • Theo dõi hệ thống định kỳ ít nhất 1 lần/năm trong 10 năm cho tất cả bệnh nhân, ngay cả khi đã kiểm soát tốt tại chỗ.
  • Cân nhắc sử dụng các thuốc ức chế BRAF/MEK và ức chế điểm kiểm soát miễn dịch cho các trường hợp bệnh tiến triển hoặc di căn.
  • Tăng cường xây dựng các registry đa trung tâm để thu thập dữ liệu di truyền và lâm sàng, đặc biệt tại khu vực Đông Nam Á và Ấn Độ.

Tài liệu tham khảo:

Puneet Jain, 2026, Conjunctival melanoma Current concepts, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: Sd2571JrWcM.

Xem thêm