Buổi sinh hoạt khoa học "Cập nhật điều trị nhãn khoa lần thứ hai năm 2026" của Trung tâm Mắt - Bệnh viện Trung ương Huế (2026) đã trình bày các chiến lược quản lý cận thị tiến triển ở trẻ em và cập nhật phác đồ điều trị bệnh võng mạc trung tâm thanh dịch (PCV). Các chuyên gia nhấn mạnh việc chuyển dịch từ quản lý khúc xạ đơn thuần sang kiểm soát sinh học dựa trên chiều dài trục nhãn cầu và phân tầng nguy cơ cá thể hóa.
Kiểm soát cận thị ở trẻ em
Quản lý cận thị hiện đại không chỉ dừng lại ở việc chỉnh kính mà tập trung làm chậm tốc độ tăng độ cầu tương đương (SE) và hạn chế kéo dài trục nhãn cầu (AL). Ngưỡng chẩn đoán cận thị là SE ≥ 0,5 điốp. Giai đoạn tiền cận thị (SE từ viễn 0,5 đến cận 0,5 điốp ở trẻ 7-9 tuổi) là "cửa sổ vàng" để dự phòng bằng cách tăng thời gian hoạt động ngoài trời (khuyến cáo 2 giờ/ngày), giảm nhìn gần liên tục và tái khám định kỳ. Các chỉ số quyết định tăng cường kiểm soát bao gồm SE tăng ≥ 0,5 điốp/năm hoặc AL tăng ≥ 0,2 mm/năm. Các phương pháp can thiệp bao gồm atropin nồng độ thấp (khởi đầu 0,01%), kính gọng kiểm soát cận thị (tạo tín hiệu mất nét ngoại vi) và kính tiếp xúc cứng (Orthokeratology) giúp tái định hình tạm thời bề mặt giác mạc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Ngưỡng chẩn đoán cận thị | SE ≥ 0,5 điốp |
| Ngưỡng tiến triển nhanh | SE tăng ≥ 0,5 điốp/năm và AL tăng ≥ 0,3 mm/năm |
| Khuyến cáo hoạt động ngoài trời | 2 giờ/ngày |
| Atropin khởi đầu | 0,01% |
Bình luận: Thông tin theo Trung tâm Mắt - Bệnh viện Trung ương Huế, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng atropin nồng độ thấp cần theo dõi sát tác dụng phụ như giãn đồng tử và liệt điều tiết.
Cập nhật chẩn đoán và điều trị PCV
PCV được xem là một biến thể của thoái hóa hoàng điểm tuổi già (AMD), phổ biến ở người Châu Á (chiếm 22-50% tổng số ca AMD). Chẩn đoán PCV hiện nay có thể dựa vào OCT và hình ảnh màu đáy mắt thay vì bắt buộc chụp mạch huỳnh quang (ICA). Các tiêu chuẩn chẩn đoán dựa trên OCT bao gồm: bong biểu mô sắc tố hình V, bong biểu mô sắc tố đỉnh nhọn, dấu hiệu M và vòng nhẵn dưới biểu mô sắc tố. Điều trị ưu tiên đơn trị liệu thuốc kháng VEGF (anti-VEGF) hoặc phối hợp với liệu pháp quang động (PDT). Phác đồ điều trị hiện đại áp dụng chiến lược "treat and extend" (điều trị và giãn cách) để tối ưu hóa thị lực và thoái triển tổn thương polyp.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ PCV ở người Châu Á | 22-50% tổng số ca AMD |
| Độ nhạy/đặc hiệu chẩn đoán (4 tiêu chuẩn) | 95% |
| Độ nhạy chẩn đoán (3 tiêu chuẩn mới) | 90% |
| Tỷ lệ thoái triển polyp (kết hợp anti-VEGF và PDT) | 69% |
Bình luận: Thông tin theo Trung tâm Mắt - Bệnh viện Trung ương Huế, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc thiếu hụt PDT tại một số cơ sở y tế Việt Nam là hạn chế lớn, đòi hỏi sự linh hoạt trong lựa chọn đơn trị liệu anti-VEGF.
- Luôn đo SE dưới liệt điều tiết và ưu tiên đo chiều dài trục nhãn cầu (AL) để theo dõi khách quan.
- Không nên kê đơn kính thấp hơn độ thực tế vì có thể làm tăng nguy cơ tiến triển cận thị.
- Ưu tiên sử dụng phác đồ "treat and extend" trong điều trị PCV để duy trì hiệu quả lâu dài.
- Cần tư vấn kỹ về kỳ vọng của bệnh nhân trước khi thực hiện các phẫu thuật thẩm mỹ mi mắt.
- Sử dụng màng ối đông lạnh hoặc tươi trong phẫu thuật ghép tế bào gốc vùng rìa để tái tạo bề mặt nhãn cầu.
Tài liệu tham khảo:
Trung tâm Mắt - Bệnh viện Trung ương Huế, 2026, Cập nhật điều trị nhãn khoa lần thứ 2 năm 2026, Kênh Phan Đỗ Trọng (Bác sĩ Mắt), Video ID: 2cBMn2eAxbo.