Hội thảo Euretina ngày 9 tháng 4 năm 2026 đã trình bày các dữ liệu mới nhất về bệnh võng mạc đái tháo đường (Diabetic Retinopathy - DR) và phù hoàng điểm đái tháo đường (Diabetic Macular Edema - DME) thông qua các nghiên cứu RECOGNIZE và kinh nghiệm thực tế tại Thụy Sĩ. Các chuyên gia nhấn mạnh mối liên hệ giữa võng mạc và chức năng nhận thức, cũng như hiệu quả của các liệu pháp điều trị mới.
Nghiên cứu RECOGNIZE: Mối liên hệ giữa võng mạc và nhận thức
Nghiên cứu RECOGNIZE là một dự án lớn nhằm điều tra cơ chế bệnh sinh của suy giảm thần kinh võng mạc và rối loạn nhận thức ở bệnh nhân đái tháo đường type 2. Bệnh nhân đái tháo đường type 2 có nguy cơ cao phát triển suy giảm nhận thức nhẹ (Mild Cognitive Impairment - MCI) và sa sút trí tuệ. Nghiên cứu sử dụng các công cụ đánh giá nhận thức như MoCA, Sach, DRS, NTB và CDR. Kết quả trên 313 người tham gia cho thấy bệnh nhân MCI có độ nhạy võng mạc thấp hơn, khả năng cố định mắt kém hơn, tỷ lệ diện tích đồng tử cao hơn và biên độ sóng B photopic giảm. Mô hình dự đoán tốt nhất kết hợp các thông số võng mạc, trình độ học vấn và điểm số nhận thức với AUC đạt 0.84.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu RECOGNIZE | 313 người tham gia |
| Tỷ lệ MCI trong mẫu | 185 người |
| AUC của mô hình dự đoán tốt nhất | 0.84 |
| Độ nhạy của mô hình | gần 80% |
| Độ đặc hiệu của mô hình | 79% |
Bình luận: Việc sử dụng võng mạc như một cửa sổ để đánh giá sức khỏe não bộ là một hướng đi đầy hứa hẹn. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các test như microperimetry đòi hỏi sự tập trung và phản xạ của bệnh nhân, vốn có thể bị ảnh hưởng bởi chính tình trạng suy giảm nhận thức, tạo ra yếu tố gây nhiễu trong kết quả.
Đánh giá lớp ngoài võng mạc trong DME
Trong DME, độ dày võng mạc trung tâm không phải lúc nào cũng tương quan tốt với chức năng thị giác. Sự toàn vẹn của lớp ngoài võng mạc, đặc biệt là màng ngăn ngoài (External Limiting Membrane - ELM) và vùng ellipsoid (Ellipsoid Zone - EZ), đóng vai trò quan trọng trong tiên lượng chức năng. Một nghiên cứu trên 2.000 mắt DME tại Ý cho thấy sự gián đoạn ELM xuất hiện ở hơn 20% số mắt, và sự gián đoạn EZ ảnh hưởng đến hơn 35% số mắt. Sự gián đoạn của hai cấu trúc này liên quan đến đáp ứng điều trị kém. Với sự hỗ trợ của thuật toán AI, việc định lượng sự gián đoạn này trở nên chính xác hơn, giúp phân loại các kiểu hình DME khác nhau.
Kinh nghiệm thực tế với Aflibercept 8 mg tại Thụy Sĩ
Mạng lưới nghiên cứu Swiss Retina đã báo cáo dữ liệu 1 năm về việc sử dụng aflibercept 8 mg trong điều trị DME. Nghiên cứu quan sát trên 156 mắt từ 124 bệnh nhân cho thấy aflibercept 8 mg duy trì hiệu quả giải phẫu tốt ở cả nhóm bệnh nhân mới và nhóm đã điều trị trước đó (switchers). Khoảng cách điều trị trung bình ở nhóm bệnh nhân mới đạt 15 tuần, và ở nhóm switchers đạt 13 tuần sau 1 năm. Tỷ lệ biến cố an toàn thấp, với 3% số mắt gặp tín hiệu an toàn (viêm nội nhãn nhẹ, tăng nhãn áp), tất cả đều được kiểm soát tốt.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu Swiss Retina | 156 mắt |
| Tỷ lệ bệnh nhân switchers | 3/4 tổng số |
| Khoảng cách điều trị trung bình (nhóm mới) | 15 tuần |
| Khoảng cách điều trị trung bình (nhóm switchers) | 13 tuần |
| Tỷ lệ biến cố an toàn | 3% |
Bình luận: Dữ liệu thực tế từ Thụy Sĩ cho thấy aflibercept 8 mg có khả năng kéo dài khoảng cách tiêm đáng kể. Tuy nhiên, cần thận trọng khi so sánh với các thử nghiệm lâm sàng như PHOTON do sự khác biệt về đặc điểm bệnh nhân ban đầu (hiệu ứng trần - ceiling effect) và sự khác biệt trong thực hành lâm sàng tại mỗi quốc gia.
- Cân nhắc sử dụng các thông số võng mạc (ELM, EZ) như một chỉ dấu tiên lượng chức năng thị giác trong DME.
- Tận dụng các công cụ AI để định lượng sự gián đoạn lớp ngoài võng mạc nhằm cá thể hóa điều trị.
- Aflibercept 8 mg là lựa chọn hiệu quả để kéo dài khoảng cách tiêm trong quản lý DME thực tế.
- Cần theo dõi sát các tín hiệu viêm nội nhãn khi sử dụng các thuốc kháng VEGF liều cao.
Tài liệu tham khảo:
EURETINA, 2026, Euretina Educational Webinar: Highlights in Diabetic Retinopathy (9 April 2026), EURETINA Channel, Video ID: 7zOFqly3PJw.