Biểu hiện sớm của hoại tử võng mạc cấp tính (ARN) tái phát sau nhiều thập kỷ

Bs Ngô Hữu Thế
14.10.26
Last Updated

Báo cáo ca lâm sàng về một bệnh nhân nam trong độ tuổi 60, người đã có tiền sử hoại tử võng mạc cấp tính (Acute Retinal Necrosis - ARN) ở mắt đối diện cách đây 20 năm, vừa xuất hiện các triệu chứng mới tại mắt duy nhất còn lại. Bệnh nhân nhập viện với tình trạng mờ mắt và xuất hiện nhiều vật bay (floaters), đồng thời khẳng định tiền sử bệnh lý cũ là yếu tố then chốt giúp định hướng chẩn đoán sớm trong bối cảnh lâm sàng không điển hình.

Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán

Khi thăm khám, bệnh nhân biểu hiện tình trạng viêm màng bồ đào (Uveitis) đáng kể ở cả phần trước và phần sau của mắt. Các tổn thương võng mạc được mô tả là những vùng vật chất trắng, bông (fluffy material) dạng viêm võng mạc (retinitis), không có hình thái kinh điển của các bệnh lý thường gặp. Mặc dù các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm hệ thống ban đầu cho kết quả âm tính, việc khai thác tiền sử bệnh nhân đã gợi ý chẩn đoán ARN. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lắng nghe bệnh nhân, vì chính bệnh nhân đã cung cấp thông tin về chẩn đoán ARN ở mắt kia cách đây 2 thập kỷ, giúp bác sĩ cảnh giác với nguy cơ tiến triển nhanh chóng của bệnh.

Chiến lược điều trị và can thiệp

Việc chẩn đoán xác định được thực hiện thông qua chọc dịch tiền phòng để làm xét nghiệm PCR (Polymerase Chain Reaction), vốn được coi là tiêu chuẩn vàng. Tuy nhiên, do tính chất cấp bách của bệnh trên mắt duy nhất, điều trị được bắt đầu ngay lập tức mà không chờ kết quả xét nghiệm. Phác đồ điều trị bao gồm thuốc kháng virus đường uống liều cao (Valacyclovir) và tiêm nội nhãn (intravitreal injection) Foscarnet. Tác giả lưu ý rằng ban đầu đã sử dụng Ganciclovir nhưng không hiệu quả, sau đó chuyển sang Foscarnet tiêm mỗi 2-3 ngày khi tổn thương bắt đầu có dấu hiệu điển hình của ARN. Việc sử dụng laser dự phòng để ngăn ngừa bong võng mạc do rách võng mạc tại vùng hoại tử vẫn là vấn đề gây tranh cãi và không được thực hiện trong ca này.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tuổi bệnh nhân60 tuổi
Thời gian từ lần nhiễm đầu20 năm
Phương pháp chẩn đoánPCR dịch tiền phòng
Thuốc kháng virus đường uốngValacyclovir liều cao
Thuốc tiêm nội nhãnFoscarnet mỗi 2-3 ngày
Thời gian theo dõi sau điều trị2 năm
Bình luận: Ca lâm sàng này minh họa thách thức trong việc chẩn đoán ARN khi biểu hiện không điển hình. Hạn chế lớn nhất là sự phụ thuộc vào tiền sử bệnh nhân và kinh nghiệm lâm sàng thay vì các xét nghiệm cận lâm sàng kinh điển. Việc không thực hiện laser dự phòng là một lựa chọn dựa trên đánh giá cá thể hóa, tuy nhiên cần thận trọng vì nguy cơ bong võng mạc trong ARN là rất cao.
  • Khai thác kỹ tiền sử bệnh lý cũ, ngay cả khi đã cách đây nhiều thập kỷ, là chìa khóa chẩn đoán ARN.
  • Điều trị kháng virus cần được bắt đầu ngay lập tức trên mắt duy nhất có nghi ngờ ARN, không chờ kết quả PCR.
  • Sử dụng thuốc kháng virus đường uống liều cao kết hợp tiêm nội nhãn Foscarnet là phác đồ hiệu quả trong trường hợp này.
  • Cần theo dõi sát sao các tổn thương võng mạc để điều chỉnh phác đồ tiêm nội nhãn kịp thời.

Tài liệu tham khảo:

Warren Soel, 2025, Early Presentation of Successive Acute Retinal Necrosis Decades After Initial Infection, ASRS Journal of Vitreoretinal Diseases Author's Forum, Video ID: b4vJ-onNLjQ.

Xem thêm