Chẩn đoán hình ảnh và hóa trị liệu tại chỗ trong điều trị u bề mặt nhãn cầu

Bs Ngô Hữu Thế
10.10.26
Last Updated

Trong chương trình thảo luận lâm sàng KeraConnect năm 2020 về u bề mặt nhãn cầu, các chuyên gia nhãn khoa đã phân tích loạt ca lâm sàng phức tạp nhằm tối ưu hóa việc phối hợp giữa chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn và các liệu pháp hóa trị tại chỗ.

Cơ chế tác động trực tiếp của hóa trị liệu tại chỗ

Các chất hóa trị liệu tại chỗ (topical chemotherapy) như 5-Fluorouracil (5-FU) và Mitomycin C (MMC) hoạt động bằng cách ức chế trực tiếp quá trình tổng hợp DNA trong các tế bào biểu mô tăng sinh ác tính, dẫn đến chết tế bào theo chương trình. Ngược lại, Interferon alpha-2b (IFN-α2b) hoạt động gián tiếp thông qua cơ chế điều hòa miễn dịch (immunomodulation) và kháng tân mạch (anti-angiogenesis). Do đó, hiệu quả của IFN-α2b phụ thuộc lớn vào hệ thống miễn dịch nguyên vẹn của ký chủ, giải thích lý do thất bại điều trị ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch.

Dữ liệu lâm sàng từ các ca bệnh thực tế

Chụp cắt lớp vi tính bán phần trước nhãn cầu (Anterior Segment Optical Coherence Tomography - AS-OCT) và siêu âm sinh hiển vi (Ultrasound Biomicroscopy - UBM) đóng vai trò quan trọng trong việc xác định ranh giới u tân sinh vảy bề mặt nhãn cầu (Ocular Surface Squamous Neoplasia - OSSN). AS-OCT giúp phát hiện tình trạng tăng phản xạ biểu mô và ranh giới chuyển tiếp đột ngột, trong khi UBM ưu việt hơn trong việc đánh giá sự xâm lấn sâu vào củng mạc hoặc cấu trúc nội nhãn.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu11 ca lâm sàng đơn lẻ được báo cáo và thảo luận
Ngưỡng độ dày biểu mô gợi ý OSSN trên AS-OCTThường từ 120 đến 130 microns (tuy nhiên có ca lâm sàng ghi nhận chỉ 80 đến 90 microns nhưng vẫn là OSSN)
Liều lượng Interferon alpha-2b tại chỗ1 triệu đơn vị quốc tế/ml, nhỏ 4 lần/ngày
Liều lượng Mitomycin C tại chỗ0,04%, nhỏ 4 lần/ngày theo chu kỳ (2-3 tuần dùng, 2-3 tuần nghỉ)
Liều lượng 5-Fluorouracil tại chỗNăm phần trăm (5% - "five floel drops"), nhỏ 4 lần/ngày trong 1 tuần
Liều xạ trị áp sát (Plaque brachytherapy) cho OSSN xâm lấn5.000 đến 6.000 Centra (so với 10.000 Centra trong u hắc mạc thể mi)
Tỷ lệ chuyển dạng ác tính của tăng sản lympho kết mạc lành tínhKhoảng 1% trường hợp (so với 20% đến 30% ở hốc mắt)
Thời gian theo dõi không tái phát sau xuất huyết trong u (ca dùng IFN)3 năm theo dõi, không ghi nhận tái phát
Thời gian theo dõi ca PAM kèm dị sản nặng điều trị bằng Allo-SLET15 tháng theo dõi, không ghi nhận tái phát
Bình luận: Các báo cáo lâm sàng trong tài liệu này cho thấy tính đa dạng của u bề mặt nhãn cầu và sự cần thiết của việc cá thể hóa điều trị. Tuy nhiên, do đây là tài liệu đồng thuận từ hội thảo thảo luận ca lâm sàng đơn lẻ, mức độ bằng chứng chỉ ở mức trung bình thấp (thiếu nhóm chứng đối chiếu ngẫu nhiên và cỡ mẫu lớn). Việc quyết định giữa phẫu thuật cắt bỏ diện rộng hay hóa trị liệu tại chỗ vẫn phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm của phẫu thuật viên và sự tuân thủ của bệnh nhân.

Khuyến cáo thay đổi thực hành lâm sàng

  • Cần chỉ định AS-OCT để đánh giá độ dày biểu mô và ranh giới u trước khi quyết định can thiệp, lưu ý rằng OSSN vẫn có thể xuất hiện ở độ dày dưới 120 microns.
  • Ưu tiên sử dụng Mitomycin C 0,04% thay vì Interferon alpha-2b ở những bệnh nhân suy giảm miễn dịch (như sau ghép tạng hoặc nhiễm HIV) do cơ chế của Interferon đòi hỏi hệ miễn dịch ký chủ nguyên vẹn.
  • Cân nhắc kỹ thuật ghép tế bào gốc rìa giác mạc đồng loài (Allo-SLET) phối hợp với áp lạnh (cryotherapy) và hóa trị bổ trợ cho các trường hợp tổn thương sắc tố lan tỏa như bệnh hắc tố mắc phải nguyên phát (Primary Acquired Melanosis - PAM) có dị sản nặng.
  • Theo dõi sát các bệnh nhân khô da sắc tố (Xeroderma Pigmentosum - XP) sau ghép giác mạc vì nguy cơ xuất hiện OSSN thứ phát tại vùng ranh giới mảnh ghép - ký chủ là rất cao.

Tài liệu tham khảo:

Cornea Society, 2020, KERAKONNECT - OCULAR SURFACE TUMORS - CASE DISCUSSION, YouTube Video ID: r7wwWVBnJ4c

Xem thêm