Tại hội thảo AIOC2026 IC473 về chủ đề chấn thương nhãn cầu (Ocular Trauma), các chuyên gia đã thảo luận về vai trò của chẩn đoán hình ảnh và các kỹ thuật phẫu thuật tiên tiến trong quản lý chấn thương phức tạp. Việc đánh giá bệnh nhân chấn thương tại phòng khám (OPD) thường gặp khó khăn do bệnh nhân không thể cung cấp tiền sử chính xác, tình trạng phù nề mi mắt, xuất huyết hoặc đục môi trường trong suốt, đặc biệt ở bệnh nhi.
Vai trò của chẩn đoán hình ảnh trong chấn thương
Chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò như "con mắt thứ ba" của bác sĩ nhãn khoa, hỗ trợ đánh giá mức độ tổn thương nhãn cầu, cấu trúc quanh hốc mắt và xác định dị vật hoặc gãy xương hốc mắt. Các phương thức chính bao gồm:
- CT Scan: Nhanh, phổ biến, đánh giá tốt nhãn cầu và xương hốc mắt, nhưng có nhược điểm là phơi nhiễm bức xạ.
- Siêu âm B-scan: Dễ tiếp cận, đánh giá được đoạn sau trong trường hợp đục môi trường, nhưng là kỹ thuật tiếp xúc và phụ thuộc vào người thực hiện.
- MRI: Đánh giá tổn thương thần kinh thị giác, nhưng chống chỉ định nếu nghi ngờ dị vật kim loại.
- UBM (Ultrasound Biomicroscopy): Cung cấp chi tiết về đoạn trước, thể mi và mống mắt, hữu ích khi các tổn thương như bong thể mi (cyclodialysis) bị bỏ sót trên B-scan.
- AS-OCT (Anterior Segment OCT): Không tiếp xúc, nhanh hơn UBM, giúp quan sát chi tiết đoạn trước.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Phương thức hình ảnh chính | CT, B-scan, MRI, UBM, AS-OCT |
| Ưu điểm CT | Đánh giá tốt nhãn cầu, cấu trúc quanh hốc mắt, xương hốc mắt |
| Hạn chế CT | Phơi nhiễm bức xạ, cần di chuyển bệnh nhân |
| Ưu điểm B-scan | Đánh giá đoạn sau khi đục môi trường, sẵn có |
| Hạn chế B-scan | Kỹ thuật tiếp xúc, phụ thuộc người thực hiện |
Xử trí ngoại khoa và quản lý dị vật nội nhãn
Phẫu thuật trong chấn thương đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng và khả năng thích ứng. Nội soi (endoscopy) được nhấn mạnh như một công cụ hỗ trợ đắc lực khi môi trường trong suốt bị đục, giúp phẫu thuật viên quan sát và xử trí mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào ghép giác mạc tạm thời. Đối với dị vật nội nhãn, việc lấy dị vật không nhất thiết phải thực hiện ngay lập tức nếu tình trạng không cho phép. Kỹ thuật "bắt tay" (handshake technique) và từ hóa dụng cụ phẫu thuật (magnetizing forceps) giúp việc lấy dị vật trở nên thuận tiện hơn. Đối với các trường hợp chấn thương phức tạp kèm bong võng mạc, việc giải phóng lực kéo và sử dụng PFCL (Perfluorocarbon liquid) là cần thiết để áp võng mạc.
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như nội soi nhãn khoa (endoscopic vitrectomy) đòi hỏi trang thiết bị chuyên dụng và kỹ năng cao, cần cân nhắc kỹ giữa lợi ích và nguy cơ tổn thương thêm cho cấu trúc nhãn cầu.
Quản lý chấn thương ở trẻ em
Chấn thương ở trẻ em rất phức tạp, bao gồm cả chấn thương nhìn thấy được và chấn thương không nhìn thấy được như hội chứng rung lắc (shaken baby syndrome). Việc khai thác tiền sử kỹ lưỡng là chìa khóa để chẩn đoán. Trong xử trí, cần ưu tiên bảo tồn cấu trúc nhãn cầu, tránh cắt bỏ nhãn cầu nếu có thể, ngay cả khi tiên lượng thị lực kém, vì tâm lý của trẻ và gia đình. Đối với các vết thương mi mắt, cần tuân thủ nguyên tắc tái tạo ba lớp (da, cơ, kết mạc) và bảo tồn tối đa mô lành.
- Ưu tiên hàng đầu: Phục hồi sự toàn vẹn của nhãn cầu (globe integrity).
- Kỹ thuật: Sử dụng vạt (flap) hoặc cuống (pedicle) để đảm bảo nguồn cung cấp máu cho mô ghép.
- Dự phòng: Giáo dục cộng đồng về an toàn, tránh xa các vật sắc nhọn như bút chì, đũa, que gỗ.
Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Các kỹ thuật như nội soi nhãn khoa và phẫu thuật chấn thương phức tạp được ghi nhận trong y văn là những lựa chọn cứu cánh trong các trường hợp đục môi trường nặng hoặc chấn thương hốc mắt sâu. Tuy nhiên, việc áp dụng cần dựa trên kinh nghiệm phẫu thuật viên và cơ sở vật chất sẵn có tại đơn vị.
- Thực hiện đánh giá tiền phẫu chi tiết để lập kế hoạch phẫu thuật.
- Ưu tiên đóng kín vết thương nhãn cầu ngay khi có thể.
- Sử dụng kỹ thuật nội soi hoặc hỗ trợ hình ảnh khi môi trường trong suốt bị đục.
- Cân nhắc kỹ lưỡng trước khi quyết định cắt bỏ nhãn cầu ở bệnh nhi.
- Tư vấn kỹ cho bệnh nhân về tiên lượng và khả năng cần nhiều giai đoạn phẫu thuật.
Tài liệu tham khảo:
AIOC2026, 2026, AIOC2026 IC473 - Ocular Trauma – What Is New, aioseditorproceedings, Video ID: hhKk3PDLADA