Tại hội thảo AIOC2026 (năm 2026), Dr. Muralidhar Ramappa đã trình bày về cách tiếp cận hệ thống đối với trẻ em có biểu hiện đục giác mạc (cloudy cornea) tại phòng khám. Việc phân biệt chính xác các nguyên nhân gây đục giác mạc là yếu tố then chốt để đưa ra tiên lượng dài hạn và can thiệp kịp thời, đặc biệt trong giai đoạn phát triển thị giác nhạy cảm với neuroplasticity (tính dẻo thần kinh).
Tiếp cận hệ thống và chẩn đoán phân biệt
Khi đối mặt với một trẻ có giác mạc đục, bác sĩ cần phân biệt rõ giữa sẹo giác mạc và tình trạng đục do phù, dịch bất thường, mảnh vụn viêm hoặc sản phẩm chuyển hóa. Tác giả nhấn mạnh việc lập danh sách các bệnh lý theo tần suất gặp tại miền Nam Ấn Độ, nơi tình trạng hôn nhân cận huyết và các gen sáng lập (founder genes) đóng vai trò quan trọng. Các bệnh lý chính bao gồm: Glaucoma bẩm sinh nguyên phát (PCG), loạn dưỡng nội mô di truyền giác mạc bẩm sinh (CHED), mucopolysaccharidosis, mucolipidosis và các bệnh lý liên quan đến đột biến gen CYP1B1.
Đặc điểm lâm sàng của các bệnh lý gây đục giác mạc
PCG thường xuất hiện trong giai đoạn sơ sinh hoặc trong vòng 3 năm đầu đời, có tính di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường. Dấu hiệu đặc trưng bao gồm phù giác mạc, giãn nhãn cầu (buphthalmos), tăng áp lực nội nhãn (IOP) và các vết nứt màng Descemet. Ngược lại, CHED có biểu hiện đục giác mạc màu xám, giác mạc dày đáng kể (có thể lên tới 1.000 microns), và dấu hiệu bệnh lý đặc trưng trên OCT là hình ảnh "đường ray xe lửa" (railroad track sign) do sự nhân đôi của màng Descemet. Khác với PCG, trẻ mắc CHED thường không có biểu hiện sợ ánh sáng (photophobia) rõ rệt.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tần suất PCG (tại miền Nam Ấn Độ) | 1 trong 3.300 |
| Độ dày giác mạc trong CHED | Gần 1.000 microns |
| Tỷ lệ PCG cần ghép giác mạc sau can thiệp | Khoảng 12% |
| Tỷ lệ bệnh lý có thể tiến triển Glaucoma góc đóng | Khoảng 20% |
| Số ca ghép giác mạc trong nghiên cứu | 51 ca |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng OCT để phát hiện các dấu hiệu bệnh lý đặc trưng như "railroad track sign" trong CHED hoặc "sawtooth sign" trong PPCD. Một điểm cần lưu ý là việc phân biệt giữa PCG và các bệnh lý khác đôi khi rất khó khăn nếu không có sự hỗ trợ của các thiết bị chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu và đánh giá dưới gây mê.
Vai trò của can thiệp và quản lý đa chuyên khoa
Đối với các trường hợp liên quan đến đột biến CYP1B1, bệnh nhân có thể có các khe hở (cleft) ở giác mạc, dẫn đến tiên lượng kém sau ghép giác mạc. Tác giả đề xuất kỹ thuật cắt mống mắt ngoại vi (optical iridectomy) ở góc phần tư mũi dưới để tránh phải ghép giác mạc và duy trì thị lực hữu dụng. Việc quản lý cần sự phối hợp đa chuyên khoa để kiểm soát áp lực nội nhãn và theo dõi sự phát triển thị giác. Khoảng 12% các trường hợp PCG có thể cần ghép giác mạc sau khi đã kiểm soát tốt áp lực nội nhãn.
- Luôn thực hiện đánh giá chi tiết giác mạc và áp lực nội nhãn ở mọi trẻ em có biểu hiện đục giác mạc.
- Sử dụng OCT để tìm kiếm các dấu hiệu bệnh lý đặc trưng như "railroad track sign" hoặc "sawtooth sign".
- Cân nhắc kỹ thuật cắt mống mắt ngoại vi trong các trường hợp có khe hở giác mạc do đột biến CYP1B1 để bảo tồn thị lực.
- Theo dõi sát sao sự phát triển thị giác và áp lực nội nhãn trong giai đoạn neuroplasticity.
- Phối hợp đa chuyên khoa để quản lý các bệnh lý hệ thống tiềm ẩn gây đục giác mạc.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Muralidhar Ramappa, 2026, Mimickers of congenital glaucoma, AIOS Editor Proceedings 3, Video ID: cFXiyjyvDoE.