Nghiên cứu về biến đổi lớp sợi thần kinh võng mạc, chỉ số nhân trắc học và kiểm soát cận thị ở trẻ em

Bs Ngô Hữu Thế
18.10.26
Last Updated

Tại hội nghị AIOC 2026, các báo cáo khoa học đã trình bày dữ liệu về biến đổi lớp sợi thần kinh quanh gai thị (Retinal Nerve Fiber Layer - RNFL) ở bệnh nhân cận thị, các chỉ số nhân trắc học liên quan đến khúc xạ và hiệu quả của các phương pháp kiểm soát cận thị đa phương thức. Các nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ các thay đổi cấu trúc và yếu tố nguy cơ trong quản lý cận thị tiến triển.

Biến đổi lớp sợi thần kinh võng mạc (RNFL) trong cận thị

Nghiên cứu quan sát cắt ngang trên 60 bệnh nhân (120 mắt) ở độ tuổi từ 18 đến 40 với tương đương cầu (Spherical Equivalent - SE) lớn hơn -0.5D đã đánh giá mối tương quan giữa chiều dài trục nhãn cầu (Axial Length - AL) và độ dày RNFL. Kết quả cho thấy độ dày trung bình RNFL giảm đáng kể ở những mắt có AL lớn hơn 24 mm. Khi phân tích theo các góc phần tư, các góc trên và dưới cho thấy sự mỏng đi đáng kể, tạo ra thách thức trong chẩn đoán phân biệt với bệnh lý Glaucoma do sự tương đồng về kiểu hình mỏng RNFL. Các cơ sở dữ liệu quy chuẩn hiện tại thường không điều chỉnh theo AL, dẫn đến nguy cơ chẩn đoán sai lệch các biến đổi cấu trúc do cận thị thành tổn thương do Glaucoma.

Chỉ số nhân trắc học và dự đoán khúc xạ

Một nghiên cứu quan sát bệnh chứng trên 80 người trưởng thành (≥18 tuổi) đã phân tích mối liên quan giữa các chỉ số nhân trắc học như khoảng cách liên canthal (Intercanthal Distance - ICD), khoảng cách liên đồng tử (Interpupillary Distance - IPD) và khoảng cách liên ổ mắt (Orbital Canthal Distance - OCD) với tình trạng khúc xạ. Kết quả cho thấy ở nhóm nam giới, các chỉ số ICD, OCD và IPD cao hơn đáng kể so với nữ giới, phản ánh sự lưỡng hình giới tính. Tỷ lệ OCD/ICD được đề xuất như một chỉ số ổn định, ít phụ thuộc vào giới tính và có tiềm năng ứng dụng trong việc cải thiện độ chính xác của các thuật toán AI trong nhận diện khuôn mặt và hỗ trợ lâm sàng về sinh trắc học nhãn cầu.

Kiểm soát cận thị đa phương thức và can thiệp quang học

Báo cáo ca lâm sàng về một trẻ 11 tuổi với cận thị nặng (mắt phải -12.75D/-3.5D cyl, mắt trái -3.0D/-3.5D cyl) đã áp dụng chiến lược đa phương thức bao gồm kính tiếp xúc củng mạc (Scleral contact lenses), kính gọng kiểm soát cận thị, atropine liều thấp (lodos atropine), liệu pháp thị giác và liệu pháp ánh sáng đỏ. Sau 6 tháng theo dõi, thị lực chỉnh kính tốt nhất đạt 6/6 ở cả hai mắt, các triệu chứng nhược thị giảm, chức năng thị giác hai mắt (Binocular function) được cải thiện và ghi nhận sự giảm nhẹ chiều dài trục nhãn cầu cũng như giảm quang sai bậc cao. Một nghiên cứu khác trên trẻ em học đường trong 6 tháng cũng cho thấy kính gọng kiểm soát cận thị có thể giúp ổn định khúc xạ và hạn chế tăng chiều dài trục nhãn cầu so với kính đơn tròng tiêu chuẩn.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu RNFL60 bệnh nhân, 120 mắt
Tiêu chuẩn chọn bệnh (RNFL)18 đến 40 tuổi, SE > -0.5D
Cỡ mẫu nghiên cứu nhân trắc học80 người
Tỷ lệ cận thị trong mẫu khảo sát15.72% (351/2232 bệnh nhân)
Thời gian theo dõi nghiên cứu can thiệp6 tháng
Bình luận: Các nghiên cứu trên cung cấp cái nhìn tổng quan về các thách thức trong chẩn đoán và quản lý cận thị. Cần lưu ý rằng việc chẩn đoán phân biệt giữa mỏng RNFL do cận thị và Glaucoma vẫn là một thách thức lâm sàng lớn; việc sử dụng các cơ sở dữ liệu quy chuẩn cần thận trọng ở bệnh nhân cận thị nặng. Các can thiệp đa phương thức cho thấy kết quả khả quan trong ca lâm sàng đơn lẻ, tuy nhiên cần các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) với cỡ mẫu lớn hơn để khẳng định hiệu quả. Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
  • Cần thận trọng khi đánh giá RNFL ở bệnh nhân cận thị nặng để tránh chẩn đoán nhầm với Glaucoma.
  • Tỷ lệ OCD/ICD có thể là một chỉ số nhân trắc học hữu ích trong tương lai.
  • Chiến lược kiểm soát cận thị đa phương thức cần được cá thể hóa dựa trên tình trạng khúc xạ và các yếu tố nguy cơ của trẻ.
  • Liệu pháp ánh sáng đỏ và các phương pháp mới cần được kiểm chứng thêm về tính an toàn và hiệu quả dài hạn.
  • Theo dõi định kỳ chiều dài trục nhãn cầu là tiêu chuẩn vàng để đánh giá hiệu quả kiểm soát cận thị.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, Poster Podium Presentation Optics Refraction Contact Lens, aioseditorproceedings, 2026.

Xem thêm