Viêm màng bồ đào do giang mai: Nhận diện và quản lý lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
18.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, Dr. Mudit Tyagi đã trình bày về sự gia tăng trở lại của bệnh giang mai và các biểu hiện tại mắt, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán sớm để đạt được kết quả thị lực tối ưu. Viêm màng bồ đào do giang mai (syphilitic uveitis) là một thực thể lâm sàng quan trọng, đòi hỏi bác sĩ nhãn khoa phải có sự nhạy bén trong việc khai thác tiền sử và thăm khám toàn diện.

Đặc điểm bệnh học và biểu hiện lâm sàng

Giang mai là bệnh lý do xoắn khuẩn Treponema pallidum gây ra, chủ yếu lây truyền qua đường tình dục hoặc từ mẹ sang con. Bệnh diễn tiến qua nhiều giai đoạn từ sơ cấp (vết loét chancre), thứ phát đến tiềm ẩn và giai đoạn ba. Tại mắt, bệnh có thể biểu hiện ở bất kỳ giai đoạn nào và được ví như một "kẻ giả dạng hoàn hảo" (perfect masquerade) vì khả năng bắt chước nhiều rối loạn nhãn khoa khác nhau. Các biểu hiện tại mắt bao gồm viêm kết mạc, viêm củng mạc, viêm giác mạc kẽ, và phổ biến nhất là viêm màng bồ đào sau. Các tổn thương có thể là dạng hạt (granulomatous) hoặc không dạng hạt, ảnh hưởng đến các thành phần của màng bồ đào và võng mạc.

Chẩn đoán và các dấu hiệu gợi ý

Việc chẩn đoán dựa trên sự kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và xét nghiệm huyết thanh học. Các dấu hiệu gợi ý bao gồm tổn thương sẩn vảy (maculopapular lesions) ở lòng bàn tay hoặc lòng bàn chân. Hình ảnh đặc trưng là viêm hắc võng mạc dạng mảng cấp tính (acute syphilitic posterior placoid chorioretinitis), với các tổn thương tăng tự huỳnh quang (hyperautofluorescence) và nốt sần tại lớp biểu mô sắc tố võng mạc (RP nodularity) trên OCT. Ngoài ra, các tổn thương viêm võng mạc dạng hạt kê (miliary lesions) cũng là dấu hiệu chỉ điểm quan trọng. Xét nghiệm VDRL giúp theo dõi hoạt tính bệnh, trong khi TPHA hoặc FTA-ABS là các xét nghiệm treponemal có độ nhạy và độ đặc hiệu trên 90% dùng để chẩn đoán xác định.

Phác đồ điều trị và quản lý

Nguyên tắc điều trị viêm màng bồ đào do giang mai tương tự như điều trị giang mai thần kinh (neurosyphilis). Penicillin G tiêm tĩnh mạch là lựa chọn hàng đầu. Việc sử dụng steroid tại chỗ hoặc tiêm cạnh nhãn cầu mà không có sự bảo vệ của kháng sinh thích hợp có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Cần thực hiện tư vấn và truy vết tiếp xúc cho bệnh nhân và bạn tình.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ biểu hiện tại mắt ở bệnh nhân giang mai0.6% đến 2%
Tỷ lệ bệnh nhân giang mai giai đoạn ba có biểu hiện tại mắt2.5% đến 5%
Độ nhạy/đặc hiệu của TPHA cho giang mai tại mắtTrên 90%
Liều Penicillin G tiêm tĩnh mạch18 đến 24 triệu đơn vị/ngày, trong 14 ngày
Liều Doxycycline (khi không có Penicillin/Ceftriaxone)200 mg/ngày, trong 28 ngày
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Cần lưu ý rằng việc chẩn đoán nhầm viêm màng bồ đào do giang mai với các bệnh lý viêm không nhiễm trùng và điều trị bằng ức chế miễn dịch (như Ozurdex hoặc azathioprine) là một sai lầm nghiêm trọng, có thể làm bệnh tiến triển nặng hơn. Việc luôn loại trừ nguyên nhân nhiễm trùng trước khi bắt đầu liệu pháp ức chế miễn dịch là bài học quan trọng nhất từ các ca lâm sàng được trình bày.
  • Luôn kiểm tra huyết thanh giang mai (VDRL và TPHA) cho mọi bệnh nhân viêm màng bồ đào mới.
  • Tránh sử dụng steroid depot (tiêm cạnh nhãn cầu/nội nhãn) khi chưa loại trừ được nguyên nhân nhiễm trùng.
  • Sử dụng phác đồ điều trị giang mai thần kinh cho các trường hợp viêm màng bồ đào do giang mai.
  • Thực hiện truy vết bạn tình để kiểm soát nguồn lây.
  • Theo dõi đáp ứng điều trị bằng xét nghiệm VDRL định kỳ (giảm 4 lần nồng độ hiệu giá là dấu hiệu đáp ứng tốt).

Tài liệu tham khảo:

Dr. Mudit Tyagi, 2026, Syphilitic Uveitis Reemergence of an Age Old Disease, AIOS Editor Proceedings, Video ID: hXlJLLqyRuM.

Xem thêm