Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Parthopratim Dutta Majumder đã trình bày về vai trò của chẩn đoán phân tử và chiến lược quản lý nội khoa trong các trường hợp viêm màng bồ đào nhiễm trùng (infective uveitis). Bài giảng nhấn mạnh tầm quan trọng của kiểu hình lâm sàng (clinical phenotype) như yếu tố quyết định hàng đầu trong chẩn đoán, đồng thời làm rõ các hạn chế của xét nghiệm huyết thanh học và giá trị của các kỹ thuật phân tử hiện đại.
Chẩn đoán và vai trò của xét nghiệm
Trong thực hành lâm sàng, kiểu hình lâm sàng vẫn là "vua" của trò chơi. Tuy nhiên, việc chẩn đoán xác định tác nhân gây bệnh là cần thiết, đặc biệt trong các trường hợp không điển hình hoặc tái phát. Đối với viêm màng bồ đào nhiễm trùng, việc loại trừ giang mai (syphilis) là bắt buộc vì đây là một "kẻ giả dạng" (great masquerader) kinh điển. Tác giả khuyến cáo thực hiện xét nghiệm TPHA (Treponema pallidum hemagglutination assay) cho tất cả các ca nghi ngờ. Đối với xét nghiệm huyết thanh học (serology) trong nhiễm virus herpetic, kết quả thường không có giá trị chẩn đoán do virus tồn tại trong cơ thể người hàng triệu năm và tiến hóa cùng con người. Đối với toxoplasmosis, IgM âm tính không loại trừ nhiễm trùng gần, nhưng nếu IgG tăng cao (hơn 10 lần) có thể gợi ý chẩn đoán. Hiện nay, thuật toán đảo ngược (reverse algorithm) trong chẩn đoán giang mai, ưu tiên xét nghiệm nhạy như TPHA trước, đã được FDA chấp thuận.
Kỹ thuật phân tử: PCR và Next Generation Sequencing
Polymerase chain reaction (PCR) cho phép định lượng tải lượng tác nhân gây bệnh, nhưng có nhược điểm là có thể phát hiện cả xác vi khuẩn đã chết và chỉ phát hiện được tác nhân được chỉ định tìm kiếm. PCR nên được dành cho các ca bệnh không điển hình. Khi tiền phòng (anterior chamber) không có tế bào (asolular), việc chọc dịch tiền phòng (AC tap) thường không mang lại kết quả, sinh thiết dịch kính (vitreous biopsy) được coi là lựa chọn tốt hơn dù có rủi ro phẫu thuật. Next generation sequencing (NGS) được ví như "Netflix" của chẩn đoán, cho phép quét toàn bộ hệ gen và phát hiện các tác nhân không ngờ tới, ví dụ như Torque teno virus trong các ca viêm nội nhãn (endophthalmitis) âm tính với nuôi cấy truyền thống.
Quản lý nội khoa và điều trị
Trong điều trị lao mắt (ocular tuberculosis), cần lưu ý hiện tượng xấu đi nghịch lý (paradoxical worsening) do giải phóng nội độc tố từ vi khuẩn chết, gây phản ứng viêm mạnh. Khi gặp tình trạng này, cần tăng liều steroid, thậm chí dùng steroid đường toàn thân hoặc tiêm nội nhãn. Đối với viêm màng bồ đào trước do virus, cần sử dụng thuốc kháng virus đường uống kéo dài do hiện tượng tái phát khi ngừng thuốc. Cần phân biệt HSV và CMV vì CMV thiếu enzyme thymidine kinase, khiến acyclovir không hiệu quả. Valacyclovir có sinh khả dụng cao hơn, tương đương đường tĩnh mạch khi dùng liều 2g TDS.
| Thuốc | Liều dùng |
|---|---|
| Acyclovir (dự phòng tái phát) | 400 mg, 2 lần/ngày |
| Valacyclovir (điều trị retinitis) | 2 g, 3 lần/ngày (TDS) |
| Valacyclovir (dự phòng tái phát) | 400 mg, 2 lần/ngày |
| Trimethoprim-Sulfamethoxazole (dự phòng tái phát Toxoplasmosis) | Viên nén hàm lượng gấp đôi (double strength), 3 lần/tuần |
Bình luận: Thông tin theo Dr. Parthopratim Dutta Majumder (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng thuốc kháng virus đường uống kéo dài để kiểm soát virus ở trạng thái tiềm ẩn tại hạch sinh ba (trigeminal ganglia). Cần lưu ý rằng các thuốc kháng virus hiện nay chỉ có tác dụng kìm virus (virostatic) chứ không diệt virus (viricidal).
- Luôn loại trừ giang mai trong các ca viêm màng bồ đào không rõ nguyên nhân.
- Không dựa vào huyết thanh học để chẩn đoán nhiễm trùng herpetic cấp tính.
- Sử dụng sinh thiết dịch kính thay vì chọc dịch tiền phòng trong các ca viêm màng bồ đào không có tế bào tiền phòng.
- Cân nhắc NGS cho các ca viêm nội nhãn âm tính với các phương pháp chẩn đoán thông thường.
- Sử dụng kháng virus đường uống liều dự phòng cho các ca viêm màng bồ đào do virus tái phát.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Parthopratim Dutta Majumder, 2026, Molecular Diagnostics and Medical Management for Infective Uveitis, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: zSgAIzX4--M.