Tại hội nghị AIOC 2026, phiên IC9, Dr. Suchitra Pradeep đã trình bày kinh nghiệm thực tế về chẩn đoán và quản lý viêm võng mạc sau sốt (post-fever retinitis) trên các ca lâm sàng cụ thể. Viêm võng mạc sau sốt là một thực thể viêm màng bồ đào (uveitic entity) có biểu hiện hình thái tương đồng, đòi hỏi quy trình chẩn đoán xác định nguyên nhân để tối ưu hóa tiên lượng thị lực.
Ca lâm sàng và diễn tiến bệnh
Báo cáo trình bày 3 ca lâm sàng điển hình. Ca thứ nhất là bệnh nhân nam 67 tuổi, tiền sử sốt 2 tuần trước khi giảm thị lực hai mắt. Hình ảnh đáy mắt cho thấy các ổ viêm võng mạc đa ổ (multifocal retinitis patches) quanh gai thị và tại hoàng điểm, kèm viêm dịch kính (vitritis). Chụp OCT cho thấy tăng phản xạ lớp võng mạc trong (inner retinal layer hyperreflectivity). Xét nghiệm PCR dịch thủy dịch (aqueous) phát hiện 416 bản sao virus chickenpox. Bệnh nhân được điều trị bằng doxycycline và steroid đường uống, sau đó tiến triển thành bệnh võng mạc tăng sinh (proliferative retinopathy), cần quang đông võng mạc toàn bộ (pan-retinal photocoagulation) và phẫu thuật bóc màng trước võng mạc (ERM removal) do biến chứng màng trước võng mạc và đục thủy tinh thể.
Ca thứ hai là bệnh nhân nam 51 tuổi, tiền sử sốt và đau cổ 1 tháng trước khi giảm thị lực đột ngột. Xét nghiệm Widal dương tính 1:320. Hình ảnh đáy mắt ghi nhận viêm võng mạc đa ổ, xuất huyết võng mạc và mảng xuất tiết cứng (hard exudate plaque) tại hoàng điểm. Theo dõi 15 tháng cho thấy sự thoái triển hoàn toàn của các tổn thương. Ca thứ ba là bệnh nhân nam trẻ tuổi, tiền sử sốt xuất huyết (dengue fever) 2 tháng trước, NS1 antigen dương tính. Bệnh nhân có biểu hiện viêm võng mạc đa ổ, xuất tiết hoàng điểm hình sao (macular star) và viêm võng mạc ngoài (outer retinal hyperreflectivity), một dấu hiệu gần đây được mô tả là viêm võng mạc ngoài do sốt xuất huyết (dengue phobiolitis).
Tiếp cận chẩn đoán và điều trị
Việc chẩn đoán cần khai thác kỹ tiền sử sốt, du lịch đến vùng dịch tễ, vết cắn của ve hoặc bọ chét. Các chẩn đoán phân biệt cần loại trừ bao gồm bệnh võng mạc do tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh võng mạc do SLE (SLA retinopathy) và viêm võng mạc do CMP. Xét nghiệm huyết thanh học là cần thiết, trong đó PCR dịch thủy dịch (ACAP) là tiêu chuẩn vàng để xác định tác nhân gây bệnh. Chụp OCT là công cụ không thể thiếu (non-negotiable) để tiên lượng, trong khi chụp mạch huỳnh quang (FFA) hỗ trợ đánh giá tình trạng mạch máu võng mạc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu | 16 bệnh nhân |
| Tỷ lệ tìm thấy nguyên nhân sốt | 11 trên 16 bệnh nhân |
| Biến chứng thường gặp | Màng trước võng mạc (ERM) |
| Hiệu quả điều trị | Cải thiện thị lực đáng kể, không khác biệt giữa các nhóm điều trị |
| Vai trò OCTA | Tài liệu không nêu (không cần thiết, chỉ thấy vùng mất mao mạch) |
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tìm kiếm nguyên nhân nhiễm trùng tiềm ẩn sau sốt. Hạn chế của báo cáo là cỡ mẫu nhỏ (16 bệnh nhân) và thiếu các nghiên cứu đối chứng ngẫu nhiên (RCT) để chuẩn hóa phác đồ điều trị. Thông tin theo [AIOC 2026, 2026]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Viêm võng mạc sau sốt thường liên quan đến phản ứng miễn dịch hoặc nhiễm trùng trực tiếp. Việc sử dụng steroid cần thận trọng, đặc biệt khi chưa loại trừ hoàn toàn các tác nhân nhiễm trùng cơ hội. Các dấu hiệu trên OCT như tăng phản xạ lớp võng mạc ngoài (outer retinal hyperreflectivity) là chỉ dấu quan trọng cho tiên lượng thị lực lâu dài.
- Khai thác tiền sử sốt và dịch tễ trong vòng 1-2 tháng trước khi khởi phát triệu chứng mắt.
- Ưu tiên thực hiện PCR dịch thủy dịch (ACAP) nếu nghi ngờ nguyên nhân nhiễm trùng cụ thể.
- Sử dụng OCT định kỳ để theo dõi sự thoái triển của các ổ viêm và phát hiện sớm biến chứng như màng trước võng mạc.
- Cảnh giác với các biến chứng muộn như bệnh võng mạc tăng sinh hoặc bệnh lý thần kinh thị giác thiếu máu cục bộ.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Suchitra Pradeep, 2026, Post Fever Retinitis can We Find the Cause and Bring Back Vision, AIOC 2026 IC9, Video ID: KVuiEolNfVc.