Phiên họp AIOC 2026 GP84 về chuyên khoa màng bồ đào đã thảo luận sâu sắc về các bệnh lý giả viêm (masquerade syndromes) và viêm không nhiễm trùng, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán phân biệt chính xác để tránh sai sót điều trị. Các ca lâm sàng được trình bày minh họa cho những thách thức trong việc nhận diện các khối u ác tính nội nhãn, bệnh lý hệ thống biểu hiện tại mắt và các biến chứng liên quan đến điều trị nội nhãn.
U lympho nguyên phát tại mắt (Primary Vitreoretinal Lymphoma - PVRL)
PVRL là một phân nhóm của u lympho hệ thần kinh trung ương (Primary CNS Lymphoma - PCNSL), thường gặp ở bệnh nhân lớn tuổi và có thể biểu hiện hai bên. Các triệu chứng lâm sàng thường bao gồm ruồi bay, mờ mắt, và trên hình ảnh học có thể thấy các tổn thương dưới võng mạc hoặc tại biểu mô sắc tố võng mạc (RPE). Một ca lâm sàng điển hình ở nam giới 62 tuổi cho thấy các tổn thương dạng đồng xu lan tỏa, ban đầu bị chẩn đoán nhầm là thoái hóa hoàng điểm tuổi già (ARMD). Chẩn đoán xác định dựa vào sinh thiết dịch kính (vitreous biopsy) với phân tích hóa mô miễn dịch (immunophenotyping) cho thấy các tế bào lympho không điển hình, CD19 và CD20 dương tính. Việc vận chuyển mẫu sinh thiết cần tuân thủ chuỗi lạnh (cold chain) nghiêm ngặt để tránh hoại tử tế bào. Các dấu ấn như IL-10 và IL-6 trong dịch kính có giá trị hỗ trợ chẩn đoán.
Các khối u ác tính giả viêm màng bồ đào
Các khối u như di căn màng mạch, u hắc tố (melanoma) và tái phát bệnh bạch cầu (leukemia) có thể giả dạng viêm màng bồ đào. Một bệnh nhân nam 50 tuổi với khối u màng mạch lớn, ban đầu được điều trị lao (AKT) nhưng không đáp ứng, sau đó sinh thiết màng mạch xác định là di căn phổi. Một trường hợp khác là trẻ 10 tuổi bị tái phát bệnh bạch cầu cấp dòng lympho (ALL) tại mắt, biểu hiện bằng viêm màng bồ đào trước (hypopyon) không đáp ứng với steroid. Việc sinh thiết dịch kính là "chìa khóa" để thay đổi hướng điều trị, chuyển từ ức chế miễn dịch sang hóa trị liệu hệ thống hoặc tại chỗ.
Biến chứng viêm mạch sau tiêm anti-VEGF
Các thuốc kháng VEGF (anti-VEGF) dù an toàn nhưng có thể gây viêm mạch võng mạc tắc nghẽn (occlusive retinal vasculitis). Các ca lâm sàng cho thấy tình trạng này có thể xảy ra sau tiêm brolucizumab hoặc các thuốc khác, với biểu hiện viêm dịch kính, tắc nghẽn mạch máu và giảm thị lực nghiêm trọng. Việc xử trí bao gồm ngừng thuốc, sử dụng steroid toàn thân và tại chỗ, cùng với laser quang đông (scatter laser) để ngăn ngừa tân mạch. Cần theo dõi sát các dấu hiệu thiếu máu võng mạc trên OCT-A (OCT angiography) sau tiêm.
Bệnh lý hệ thống và biểu hiện tại mắt
Bệnh lupus ban đỏ hệ thống (SLE) có thể biểu hiện bằng tắc nghẽn mạch máu võng mạc trước khi có các triệu chứng da liễu điển hình. Một bệnh nhân nữ 30 tuổi với mất thị lực hai bên, ban đầu được chẩn đoán tăng áp lực nội sọ vô căn (IIH) do áp lực dịch não tủy biên giới, sau đó mới xác định SLE qua xét nghiệm kháng thể ANA và SSA dương tính. Bài học rút ra là cần duy trì chỉ số nghi ngờ cao đối với các bệnh lý hệ thống ở bệnh nhân trẻ tuổi có biểu hiện mạch máu võng mạc bất thường.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu (PVRL) | 1 ca lâm sàng, nam 62 tuổi |
| Chẩn đoán xác định PVRL | Sinh thiết dịch kính, CD19/CD20 dương tính |
| Biến chứng anti-VEGF | Viêm mạch võng mạc tắc nghẽn, giảm thị lực |
| Chẩn đoán SLE | ANA và SSA dương tính, biểu hiện sau 6 tháng |
| Tỷ lệ PVRL liên quan CNS | 80% phát triển CNS lymphoma trong 2-3 năm |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, GP84; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các ca lâm sàng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sinh thiết sớm trong các trường hợp viêm màng bồ đào không đáp ứng với steroid hoặc có hình thái không điển hình. Việc chẩn đoán nhầm u lympho là thoái hóa hoàng điểm hoặc viêm màng bồ đào vô căn là sai lầm phổ biến cần tránh.
- Luôn nghi ngờ u lympho ở bệnh nhân lớn tuổi có viêm màng bồ đào không đáp ứng với steroid.
- Sinh thiết dịch kính là tiêu chuẩn vàng; cần phối hợp chặt chẽ với bệnh học để xử lý mẫu đúng cách.
- Cảnh giác với viêm mạch võng mạc tắc nghẽn sau tiêm anti-VEGF, đặc biệt ở mắt có tình trạng thiếu máu võng mạc.
- Bệnh lý hệ thống như SLE có thể biểu hiện tại mắt trước khi có triệu chứng toàn thân; cần làm xét nghiệm miễn dịch đầy đủ.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, GP84 Uvea subspeciality day Session II MASQUERADES AND NON INFECTIOUS INFLAMMATIONS, aioseditorproceedings, Video ID: hLukFJTaI24.