Bài giảng tại hội thảo AIOC2026 (IC357) năm 2026 về chủ đề "Khi nào nên từ chối đặt thủy tinh thể nhân tạo Toric (Toric IOLs)" đã nhấn mạnh vai trò của việc lựa chọn bệnh nhân kỹ lưỡng trong phẫu thuật đục thủy tinh thể hiện đại. Với hơn 30% bệnh nhân có loạn thị (astigmatism) đáng kể, Toric IOLs là lựa chọn tối ưu để cải thiện thị lực và giảm phụ thuộc vào kính, tuy nhiên, việc chỉ định sai đối tượng có thể dẫn đến kết quả thị giác không mong muốn.
Vai trò của Toric IOLs trong phẫu thuật hiện đại
Toric IOLs hiện được coi là nền tảng trong phẫu thuật đục thủy tinh thể hiện đại. Theo các nghiên cứu, tỷ lệ loạn thị ở bệnh nhân phẫu thuật đục thủy tinh thể là hơn 40%, trong đó 40% bệnh nhân có công suất trụ (cylindrical power) lớn hơn 1 diopter. Việc sử dụng Toric IOLs giúp giảm loạn thị tồn dư so với thủy tinh thể đơn tiêu chuẩn, từ đó nâng cao sự hài lòng của bệnh nhân và tăng khả năng độc lập với kính. Các lựa chọn thay thế như rạch giác mạc thư giãn (limbal relaxing incisions) thường không mang lại hiệu quả thực tế cao bằng.
Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân lý tưởng
Để đạt kết quả tốt nhất, bệnh nhân cần có loạn thị đều (regular astigmatism) trên 1 diopter, nhu cầu thực tế về việc giảm phụ thuộc kính, bao nang (capsular bag) ổn định và bao trước (rexes) được đặt trung tâm tốt. Khi các điều kiện này được đáp ứng, việc đặt Toric IOLs là chỉ định phù hợp. Ngược lại, các trường hợp có bất thường giác mạc như sẹo, giãn lồi giác mạc (ectasia) sau phẫu thuật tạo hình giác mạc (keratoplasty) đòi hỏi phải thực hiện chụp Pentacam bắt buộc trước khi lập kế hoạch phẫu thuật.
Đánh giá các trường hợp phức tạp và vai trò của sinh trắc học
Trong các trường hợp nghi ngờ, việc đánh giá bản đồ EKR (Equivalent Keratometry Readings) là rất quan trọng. Ở bệnh nhân bình thường, sự khác biệt giữa giá trị trung bình toàn cầu và đỉnh cao nhất của EKR nên nhỏ hơn 0.5 diopter. Nếu bản đồ EKR rộng và có nhiều đỉnh, bệnh nhân không phải là ứng viên tốt cho Toric IOLs. Ngoài ra, việc sử dụng các thiết bị sinh trắc học hiện đại như Master 700 giúp cung cấp phép đo nhãn cầu (total keratometry - TK) chính xác, thay thế các giả định cũ về công suất giác mạc trước và sau, từ đó giảm thiểu các bất ngờ khúc xạ (refractive surprises).
Chống chỉ định và các yếu tố cần thận trọng
Cần đặc biệt thận trọng hoặc tránh đặt Toric IOLs ở bệnh nhân có loạn thị không đều (irregular astigmatism) do keratoconus, PMD (pellucid marginal degeneration), hoặc sẹo giác mạc. Các tình trạng như khô mắt nặng, hội chứng Sjögren, bệnh lý võng mạc tồn tại từ trước, hoặc bệnh nhân đã từng sử dụng kính tiếp xúc cứng (scleral/RGP lenses) có thể dẫn đến sai lệch trong tính toán công suất và trục. Ngoài ra, các tình trạng gây mất ổn định dây chằng treo thủy tinh thể (zonular instability) như hội chứng giả bong bao (pseudoexfoliation syndrome), chấn thương, hoặc cận thị nặng là chống chỉ định tương đối. Đặc biệt, Toric IOLs chống chỉ định ở trẻ em dưới 2 tuổi.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ loạn thị ở bệnh nhân đục thủy tinh thể | Hơn 30% (theo dữ liệu chung) đến hơn 40% (theo các nghiên cứu) |
| Tỷ lệ bệnh nhân có loạn thị > 1 diopter | 40% |
| Ngưỡng chênh lệch EKR ở mắt bình thường | Nhỏ hơn 0.5 diopter |
| Ảnh hưởng của xoay trục IOL | Xoay 1 độ dẫn đến mất 3 độ hiệu quả điều chỉnh loạn thị |
| Độ tuổi chống chỉ định Toric IOL | Dưới 2 tuổi |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đo đạc trên bề mặt giác mạc nguyên vẹn (pristine cornea) trước khi nhỏ thuốc giãn đồng tử hoặc thuốc tê để tránh sai số. Một điểm lưu ý quan trọng là việc đặt Toric IOLs trên bệnh nhân keratoconus có thể gây ra biến dạng thị giác nếu bệnh nhân không dung nạp kính tiếp xúc, do đó cần cân nhắc kỹ lưỡng thay vì chỉ dựa vào công suất khúc xạ đơn thuần.
- Luôn thực hiện đo đạc sinh trắc học trên giác mạc chưa bị tác động bởi thuốc giãn hoặc thuốc tê.
- Kiểm tra kỹ bản đồ EKR và Pentacam ở những bệnh nhân có tiền sử phẫu thuật giác mạc hoặc bệnh lý bề mặt.
- Điều trị triệt để các bệnh lý bề mặt như khô mắt hoặc mộng thịt trước khi đo đạc công suất IOL.
- Sử dụng các thiết bị hỗ trợ định tâm (như Callisto hoặc Virion) để đảm bảo độ chính xác của trục IOL.
- Cân nhắc sử dụng vòng căng bao (CTR) nếu có dấu hiệu lỏng dây chằng treo thủy tinh thể.
Tài liệu tham khảo:
Deepa Gupta, 2026, Saying No to Toric Iols, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 0Pc5o2zoU3U.