Bài giảng tại hội nghị AIOC 2026 (IC285) của Giáo sư Kirti Singh tập trung vào các nguyên tắc lâm sàng trong việc khởi trị, thay đổi hoặc chuyển đổi phác đồ điều trị cho bệnh nhân Glaucoma. Việc quản lý bệnh nhân Glaucoma đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện, không chỉ tập trung vào nhãn áp (IOP) mà còn phải xem xét đặc điểm cá thể, bệnh lý toàn thân và khả năng tuân thủ điều trị của người bệnh.
Chẩn đoán và đánh giá ban đầu
Bước đầu tiên và quan trọng nhất trong quản lý Glaucoma là chẩn đoán chính xác, trong đó gonioscopy (soi góc tiền phòng) là kỹ thuật bắt buộc phải thực hiện. Việc bỏ qua soi góc có thể dẫn đến chẩn đoán nhầm Glaucoma góc mở thay vì Glaucoma góc đóng, vốn là bệnh lý có diễn tiến ác tính hơn và phổ biến tại khu vực. Khi đã chẩn đoán xác định Glaucoma góc đóng, cần thực hiện cắt mống mắt ngoại vi bằng laser (iridotomy) ngay trong ngày trước khi áp dụng bất kỳ thuật toán điều trị nào khác. Ngoài ra, cần đánh giá toàn diện bệnh nhân bao gồm tuổi, tiền sử gia đình và các bệnh lý toàn thân đi kèm thay vì chỉ tập trung vào tình trạng tại mắt.
Chiến lược điều trị nội khoa
Trong giai đoạn sớm và trung bình, điều trị nội khoa là lựa chọn ưu tiên. Thông thường, thuốc khởi đầu là các nhóm prostaglandins hoặc beta blockers. Mục tiêu điều trị là đạt mức giảm nhãn áp ít nhất 15% trong vòng 2 tuần. Nếu không đạt được mục tiêu này, bệnh nhân có thể là người không đáp ứng (non-responder) và cần cân nhắc chuyển đổi thuốc thay vì tiếp tục thêm thuốc mà không kiểm tra đáp ứng. Đối với bệnh nhân có điều kiện kinh tế xã hội khó khăn, việc thêm quá nhiều thuốc không được khuyến khích, thay vào đó nên cân nhắc phẫu thuật sớm.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Mục tiêu giảm IOP | Ít nhất 15% trong 2 tuần |
| Mục tiêu giảm IOP với Prostaglandins | 30% (25% được coi là tốt) |
| Tỷ lệ viêm kết mạc dưới lâm sàng | 1/4 bệnh nhân |
| Tỷ lệ thất bại của phẫu thuật cắt bè (trabeculectomy) | 50% sau 5 năm |
| Tỷ lệ phẫu thuật cắt bè cần can thiệp thêm | 8% |
| Tỷ lệ phẫu thuật cắt bè cần dùng thuốc hạ nhãn áp | 1/3 bệnh nhân |
Tuân thủ điều trị và các yếu tố ảnh hưởng
Sự tuân thủ điều trị (adherence) thường bị ảnh hưởng bởi khả năng thao tác nhỏ thuốc của bệnh nhân, đặc biệt ở người cao tuổi có vấn đề về sự khéo léo của bàn tay hoặc phối hợp tay-mắt. Việc hướng dẫn kỹ thuật nhỏ thuốc và kiểm tra sự phối hợp của bệnh nhân là rất quan trọng. Cần lưu ý thực hiện punctal occlusion (ấn điểm lệ) khi dùng beta blockers để giảm hấp thu toàn thân. Ngoài ra, việc sử dụng quá nhiều loại thuốc (trên 3 loại) gây khó khăn cho bệnh nhân, tăng chi phí và nguy cơ gây độc tính cho kết mạc (sick conjunctiva). Nên ưu tiên sử dụng các thuốc phối hợp cố định (FDC) để tối ưu hóa sự tuân thủ.
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa điều trị và cảnh báo về "tính toán sai lầm" khi cộng dồn thuốc mà không đạt hiệu quả hạ nhãn áp mong muốn. Hạn chế của tài liệu là không nêu cụ thể liều lượng chi tiết của từng loại thuốc, chỉ tập trung vào chiến lược quản lý.
Vai trò của phẫu thuật
Khi bệnh nhân cần dùng đến hơn 2 loại thuốc, cần cân nhắc phẫu thuật sớm. Nghiên cứu TAGS (Treatment of Advanced Glaucoma Study) cho thấy phẫu thuật có thể làm tăng chi phí và biến chứng, tuy nhiên kết quả này dựa trên quần thể phương Tây và có thể khác biệt tại các quốc gia khác. Cần tư vấn rõ cho bệnh nhân rằng phẫu thuật không có nghĩa là ngừng theo dõi, vì bệnh nhân vẫn có thể cần dùng thuốc hoặc can thiệp thêm trong tương lai. Ngoài ra, phẫu thuật cắt bè (trabeculectomy) làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể, do đó cần chuẩn bị tâm lý cho bệnh nhân về khả năng cần phẫu thuật đục thủy tinh thể sớm.
- Luôn thực hiện soi góc tiền phòng trước khi bắt đầu điều trị.
- Đánh giá lại nhãn áp, thị trường (VF) và đĩa thị (disc) định kỳ.
- Ưu tiên dùng thuốc phối hợp cố định nếu cần dùng nhiều hơn một loại thuốc.
- Kiểm tra kỹ thuật nhỏ thuốc của bệnh nhân tại mỗi lần tái khám.
- Tư vấn rõ về khả năng cần phẫu thuật đục thủy tinh thể sau phẫu thuật Glaucoma.
Tài liệu tham khảo:
Kirti Singh, 2026, Rationale of Therapy When to Initiate Change or Switch, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 4Wgt3_0fbNs.