Hội thảo AIOC 2026 IC320 về chiến lược đặt ống dẫn lưu (Glaucoma Drainage Device - GDD) đã cung cấp cái nhìn toàn diện về kỹ thuật phẫu thuật, xử trí biến chứng và quản lý các trường hợp Glaucoma khó. Các thiết bị dẫn lưu có van (valved) và không van (non-valved) là công cụ vô giá trong quản lý Glaucoma kháng trị, tuy nhiên việc lựa chọn loại thiết bị và kỹ thuật đặt ống đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về giải phẫu và sinh lý bệnh để tránh các biến chứng đe dọa thị lực.
Phân loại và chỉ định thiết bị dẫn lưu
Việc phân loại GDD dựa trên sự hiện diện của van, thiết kế bản (plate) và vật liệu. Các thiết bị có van bao gồm AGV (Ahmed Glaucoma Valve) hoặc Krupin valve, trong khi các thiết bị không van bao gồm BGI (Baerveldt Glaucoma Implant) Multo, Glaucoma, và Ahmed Clear Path. Dựa trên thiết kế bản, thiết bị có thể cứng (BGI Molteno, RD) hoặc linh hoạt (AGB, PGI, ACP). Diện tích bề mặt bản cũng là yếu tố quan trọng: dưới 200 mm2 (Ahmed S2), trung bình 200-300 mm2 (Ahmed FP7, BGI 250, AI 250, ACP 250) và lớn hơn 300 mm2 (BGI 350, AI 350, PGI, ACP 350). Vị trí đặt ống có thể ở tiền phòng (anterior chamber), rãnh thể mi (ciliary sulcus) hoặc pars plana. Chỉ định đặt ống có van thường ưu tiên khi cần tránh hạ nhãn áp sớm, đặc biệt trong Glaucoma tân mạch, Glaucoma viêm màng bồ đào (uveitic glaucoma) đang hoạt động, bệnh nhân có củng mạc mỏng, cận thị nặng, staphyloma hoặc sau ghép giác mạc (keratoplasty). Ngược lại, thiết bị không van được ưu tiên khi cần kiểm soát nhãn áp mục tiêu thấp và ưu tiên thành công dài hạn hơn là kiểm soát nhãn áp sớm.
Kỹ thuật phẫu thuật và các lưu ý quan trọng
Quy trình phẫu thuật bắt đầu bằng việc đặt chỉ khâu treo giác mạc (traction suture) 6-0, đo khoảng 8 mm từ rìa để bóc tách kết mạc và Tenon. Việc cố định bản vào củng mạc cần đảm bảo không xuyên thủng củng mạc và không chạm vào van hoặc ống. Các mũi khâu cố định cần được vùi (bury) để tránh lộ chỉ qua kết mạc. Đối với ống không van, việc thắt ống (liature) là bắt buộc để ngăn ngừa hạ nhãn áp sớm. Ống thường được đặt vào tiền phòng hoặc rãnh thể mi, sử dụng visco-elastic để hỗ trợ nếu cần. Sau khi đặt, cần kiểm tra độ thông suốt của ống và đảm bảo vị trí ống song song với mống mắt. Việc đóng kết mạc cần kín (watertight) bằng chỉ 8-0 Vicryl để tránh rò rỉ hậu phẫu. Tiêm steroid dưới kết mạc thường được thực hiện cuối ca mổ.
Quản lý biến chứng và các tình huống phức tạp
Biến chứng thường gặp với thiết bị có van bao gồm pha tăng nhãn áp (hypertensive phase) từ 2 đến 6 tuần, xơ hóa muộn, lộ ống hoặc co rút ống. Với thiết bị không van, nếu chỉ thắt ống tan sớm có thể dẫn đến hạ nhãn áp, maculopathy do hạ nhãn áp, hoặc mất bù giác mạc. Trong các trường hợp phức tạp như Glaucoma nhi, mắt nhỏ, hoặc sau phẫu thuật dịch kính võng mạc (post-pars plana vitrectomy - PPV), việc đặt ống cần lập kế hoạch kỹ lưỡng. Đối với mắt có dầu silicon, ưu tiên đặt ống ở vị trí dưới (inferior) để tránh dầu đi qua ống gây xơ hóa. Trong trường hợp Glaucoma nhi, tác giả khuyến cáo tránh đặt ống ở trẻ quá nhỏ (1 tuổi) nếu có thể, ưu tiên trì hoãn đến khi mắt trẻ phát triển ổn định (4-6 tuổi) để tránh co rút hoặc di lệch ống do mắt tăng kích thước.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Diện tích bản nhỏ | < 200 mm2 (Ahmed S2) |
| Diện tích bản trung bình | 200-300 mm2 (Ahmed FP7, BGI 250, AI 250, ACP 250) |
| Diện tích bản lớn | > 300 mm2 (BGI 350, AI 350, PGI, ACP 350) |
| Vị trí đặt ống | Tiền phòng, rãnh thể mi, pars plana |
| Tỷ lệ viêm nội nhãn khi lộ ống | Lên đến 12% |
| Tỷ lệ thành công sau cắt xơ hóa | 50% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC320; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như thắt ống (ripcord suture) và tạo venting slits là những cải tiến quan trọng giúp giảm thiểu biến chứng hạ nhãn áp sớm. Việc quản lý pha tăng nhãn áp sau đặt ống Ahmed đòi hỏi sự kiên trì và theo dõi sát sao, đôi khi cần kết hợp thuốc hạ nhãn áp đường uống hoặc can thiệp needling.
- Luôn kiểm tra độ thông suốt của ống (patency) trước khi đặt vào mắt.
- Sử dụng ripcord suture (thường là chỉ 4-0 Prolene) để kiểm soát dòng chảy và ngăn ngừa hạ nhãn áp sớm.
- Đặt ống cách rìa ít nhất 2 mm, ưu tiên vị trí rãnh thể mi trong các trường hợp có nguy cơ mất bù giác mạc cao.
- Đảm bảo đóng kết mạc kín hoàn toàn để tránh rò rỉ và nguy cơ viêm nội nhãn.
- Theo dõi sát pha tăng nhãn áp (2-6 tuần sau mổ) và can thiệp sớm nếu cần thiết.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, IC320 Tube Talk Strategies for Success Implantation Insights and Troubleshooting Tip, aioseditorproceedings, Video ID: CQyQ_o5A7tc.