Kỹ thuật nhiếp ảnh và ghi hình nhãn khoa trong thực hành lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
30.10.26
Last Updated

Giới thiệu về nhiếp ảnh nhãn khoa

Tại hội thảo AIOC 2026 (IC458), các chuyên gia đã thảo luận về tầm quan trọng của việc ghi hình trong thực hành lâm sàng, nhấn mạnh rằng một bức ảnh có giá trị hơn ngàn lời nói, đặc biệt khi các mô tả lâm sàng trở nên mơ hồ. Nhiếp ảnh nhãn khoa không chỉ hỗ trợ chẩn đoán, ghi lại tình trạng bệnh lý mà còn đóng vai trò then chốt trong việc theo dõi tiến triển bệnh. Các kỹ thuật hiện đại đã phát triển từ những hạn chế của phim ảnh truyền thống trong những năm 1800 sang kỷ nguyên kỹ thuật số với sự hỗ trợ của đèn flash điện tử và máy ảnh 35 mm từ năm 1950.

Các thông số kỹ thuật cơ bản trong nhiếp ảnh

Để đạt được chất lượng hình ảnh tối ưu, bác sĩ cần nắm vững các khái niệm nhiếp ảnh cơ bản bao gồm: tiêu cự (focal length), tốc độ ống kính (lens speed), độ sâu trường ảnh (depth of field), tốc độ màn trập (shutter speed), độ nhạy sáng (ISO) và các loại chip cảm biến kỹ thuật số. Độ sâu trường ảnh phụ thuộc vào khẩu độ (aperture); khẩu độ lớn làm giảm độ sâu trường ảnh, trong khi khẩu độ nhỏ làm tăng độ sâu trường ảnh. Tốc độ màn trập nhanh giúp bắt trọn các hình ảnh sắc nét của vật thể chuyển động, tránh hiện tượng nhòe. Độ nhạy sáng ISO cao cho phép chụp trong điều kiện thiếu sáng nhưng làm tăng nhiễu (noise) ảnh.

Phương pháp ghi hình tại đèn khe và góc rộng

Nhiếp ảnh mắt được chia thành nhiếp ảnh ngoại nhãn và nhiếp ảnh đèn khe (slit lamp photography). Nhiếp ảnh đèn khe có thể thực hiện bằng cách cầm tay hoặc sử dụng bộ chuyển đổi (adapter) gắn trên thị kính. Mặc dù nhiếp ảnh cầm tay có chi phí thấp, nó đòi hỏi đường cong học tập (learning curve) cao và hình ảnh dễ bị rung, lệch tâm. Việc sử dụng bộ chuyển đổi gắn trên thị kính hoặc tích hợp vào bộ chia chùm sáng (beam splitter) giúp cải thiện đáng kể chất lượng hình ảnh. Các loại chiếu sáng bao gồm chiếu sáng trực tiếp (direct illumination) cho tổn thương giác mạc, chiếu sáng khuếch tán (diffuse illumination) để có cái nhìn tổng quát, và chiếu sáng gián tiếp (indirect illumination) để phát hiện dị vật.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Góc nhìn tiêu chuẩn (posterior pole)30 đến 50 độ
Góc nhìn rộng (wide field)60 đến 100 độ
Góc nhìn siêu rộng (ultra wide field)110 đến 220 độ
Góc nhìn toàn võng mạc (pan retinal)360 độ (chưa có sẵn thương mại)
Trọng lượng camera gắn kính hiển vi500 đến 800 g (DSLR) hoặc dưới 30 g (micro headboard)
Tốc độ khung hình tiêu chuẩn24 đến 30 khung hình/giây
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, IC458; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh việc chuyển đổi từ các hệ thống camera chuyên dụng đắt tiền sang các giải pháp DSLR hoặc camera nhỏ gọn có thể giúp tiết kiệm chi phí nhưng đòi hỏi bác sĩ phải hiểu rõ về thiết lập thông số kỹ thuật (exposure triangle).

Ứng dụng lâm sàng và quản lý dữ liệu

Nhiếp ảnh nhãn khoa hiện đại, đặc biệt là hình ảnh góc rộng (wide field imaging), đã thay đổi cách quản lý bệnh lý võng mạc, cho phép quan sát hơn 80% võng mạc. Điều này đặc biệt hữu ích trong việc theo dõi bệnh võng mạc đái tháo đường, bệnh võng mạc trẻ sinh non (ROP) và các bệnh lý viêm nhiễm. Việc ghi hình giúp bác sĩ giải thích tình trạng bệnh cho bệnh nhân, hỗ trợ chẩn đoán và đóng vai trò như một tài liệu pháp lý y khoa (medical legal document). Đối với việc lưu trữ dữ liệu, các chuyên gia khuyến cáo sử dụng các ổ cứng ngoài hoặc hệ thống lưu trữ mạng (NAS) và định dạng MP4 để tối ưu hóa dung lượng.

  • Bắt đầu ghi hình công việc lâm sàng ngay khi có thể để phục vụ giáo dục và pháp lý.
  • Sử dụng bộ chia chùm sáng (beam splitter) để cải thiện chất lượng hình ảnh khi gắn camera vào đèn khe hoặc kính hiển vi.
  • Nắm vững quy tắc 180 độ (180° rule) trong quay phim: tốc độ màn trập nên gấp đôi tốc độ khung hình.
  • Ưu tiên lưu trữ dữ liệu dưới định dạng MP4 để tiết kiệm không gian lưu trữ mà vẫn đảm bảo chất lượng cho mục đích hồ sơ.
  • Đào tạo nhân viên hỗ trợ để quản lý việc đặt tên và lưu trữ file theo tên bệnh nhân và ngày phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo:

Arun Chetraal, 2026, AIOC 2026 IC458 Slit Lamp Photography, Wide Field Imaging & Video Documentation Skills to Elevate, aioseditorproceedings, https://www.youtube.com/watch?v=YLbi7aPAjSU

Xem thêm