Kiểm soát nhiễm khuẩn trong phòng mổ nhãn khoa: Chiến lược phòng ngừa và xử trí viêm nội nhãn

Bs Ngô Hữu Thế
30.10.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 IC499 về các chủ đề nóng trong kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì môi trường vô khuẩn nghiêm ngặt để phòng ngừa viêm nội nhãn (endophthalmitis) sau phẫu thuật. Tỷ lệ viêm nội nhãn sau phẫu thuật được báo cáo dao động từ 0,001% đến 0,07%, đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình từ khâu chuẩn bị bệnh nhân đến giám sát môi trường phòng mổ (Operating Theater - OT).

Các yếu tố nguy cơ và biện pháp dự phòng peroperative

Năm yếu tố chính cần kiểm soát bao gồm: vệ sinh cá nhân của bệnh nhân, vật tư phẫu thuật, kỹ thuật thực hiện, sự tiếp xúc vô ý và môi trường phòng mổ. Các yếu tố nguy cơ cần được đánh giá trước phẫu thuật bao gồm viêm bờ mi (blepharitis), viêm kết mạc (conjunctivitis), tắc lệ đạo, tình trạng suy giảm miễn dịch và các bất thường như quặm (entropion). Đặc biệt, bệnh nhân đái tháo đường cần được kiểm soát đường huyết chặt chẽ (đường huyết đói <120 mg/dL, đường huyết ngẫu nhiên <200 mg/dL). Việc sử dụng kháng sinh phổ rộng một ngày trước và trong ngày phẫu thuật được khuyến cáo. Sát khuẩn tại chỗ bằng dung dịch iodine 10% cho vùng da quanh mắt và iodine 5% cho kết mạc (thực hiện 2 lần, 5 phút trước phẫu thuật) được đánh giá hiệu quả hơn so với chỉ dùng kháng sinh đơn thuần.

Quy trình vệ sinh và giám sát môi trường phòng mổ

Vệ sinh tay của phẫu thuật viên và nhân viên y tế phải tuân thủ kỹ thuật chuẩn trong 1,5 đến 2 phút. Việc sử dụng camera giám sát khu vực rửa tay giúp nâng cao ý thức tuân thủ của nhân viên. Đối với môi trường, việc lau ướt (wet mopping) bằng dung dịch sát khuẩn hàng ngày được ưu tiên thay vì xông hơi (fumigation) do nguy cơ gây ung thư của formaldehyde. Các bề mặt như sàn, tường, trần cần được làm sạch định kỳ. Hệ thống thông gió với bộ lọc HEPA (High-Efficiency Particulate Air) là bắt buộc để loại bỏ vi sinh vật >0,3 micron với hiệu suất 99,9%. Phòng mổ cần được phân chia thành 5 vùng (vùng bảo vệ, vùng sạch, vùng trung gian, vùng vô khuẩn và vùng thải bỏ) để đảm bảo an toàn sinh học.

Giám sát và quản lý viêm nội nhãn

Giám sát định kỳ (surveillance) cần được thực hiện hàng tháng thông qua nuôi cấy vi khuẩn từ sàn, tường, máy móc và nước. Đối với các trung tâm mới, cần có 3 báo cáo nuôi cấy âm tính trước khi bắt đầu hoạt động. Trong trường hợp nghi ngờ viêm nội nhãn, việc chẩn đoán sớm và xử trí kịp thời là yếu tố quyết định. Hệ thống tính điểm viêm (inflammatory score) dựa trên độ trong của giác mạc, tiền phòng, mống mắt và dịch kính giúp quyết định phương pháp điều trị: nếu điểm <10, có thể thực hiện chọc dịch kính (vitreous tap) và tiêm kháng sinh nội nhãn; nếu điểm >10, cần phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) sớm. Kháng sinh tiêm nội nhãn hiện nay ưu tiên vancomycin và imipenem do tình trạng kháng thuốc của vi khuẩn gram âm.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ viêm nội nhãn0,001% - 0,07%
Thời gian rửa tay phẫu thuật1,5 - 2 phút
Hiệu suất lọc HEPA99,9% vi sinh vật >0,3 micron
Đường huyết đói mục tiêu<120 mg/dL
Đường huyết ngẫu nhiên mục tiêu<200 mg/dL
Tần suất nuôi cấy giám sátHàng tháng
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC499; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các khuyến cáo về việc sử dụng imipenem và vancomycin tiêm nội nhãn phản ánh xu hướng kháng thuốc tại khu vực Nam Á, cần thận trọng khi áp dụng tại các cơ sở có phổ vi khuẩn khác biệt. Việc cắt dịch kính sớm không nhất thiết phải thực hiện ngay trong ngày đầu tiên nếu tình trạng bệnh nhân ổn định, đây là một điểm quan trọng cần lưu ý để tránh can thiệp quá mức.
  • Thiết lập checklist kiểm soát nhiễm khuẩn hàng ngày và hàng tháng cho toàn bộ phòng mổ.
  • Tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sát khuẩn kết mạc bằng iodine 5% trước mọi ca phẫu thuật nội nhãn.
  • Áp dụng hệ thống tính điểm viêm để cá thể hóa quyết định phẫu thuật cắt dịch kính sớm hay chọc dịch kính.
  • Duy trì hồ sơ lưu trữ kết quả nuôi cấy môi trường và kiểm định máy hấp tiệt trùng định kỳ để phục vụ công tác pháp lý và quản lý chất lượng.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Himanti Chadri et al., 2026, AIOC 2026 IC499 End of endophthalmitis – Hot topics in Hospital infection control, YouTube Channel: aioseditorproceedings, Video ID: KuTkTN6IZHM.

Xem thêm