Bài giảng tại AIOC2026 (IC228) năm 2026 trình bày các chiến lược phẫu thuật đục thủy tinh thể trên mắt có đồng tử nhỏ, nhấn mạnh vào việc duy trì giãn đồng tử (mydriasis) là điều kiện tiên quyết cho sự thành công. Trong các tình huống đồng tử không giãn bằng tác nhân dược lý, phẫu thuật viên cần áp dụng các kỹ thuật chuyên biệt để xử lý tình trạng đồng tử cứng, dính sau (posterior synechiae) hoặc màng đồng tử.
Xử lý màng đồng tử và dính sau
Đối với các trường hợp đồng tử nhỏ kèm nhiều dính sau, bước đầu tiên là phá dính bằng thìa (spatula) thông qua chuyển động tiếp tuyến (tangential movement). Nếu màng đồng tử vẫn tồn tại, cần sử dụng vi kéo (micro scissors) để cắt màng đồng tử xung quanh bờ mống mắt. Kỹ thuật này giúp giải phóng đồng tử, tạo điều kiện cho việc thực hiện xé bao (rexis) kích thước lớn hơn. Tác giả lưu ý rằng trong trường hợp mống mắt đã teo, việc loại bỏ màng đồng tử là bắt buộc để đảm bảo tầm nhìn và sự giãn nở đồng tử đủ cho các bước tiếp theo.
Kỹ thuật xé bao và bóc nhân
Kỹ thuật "đẩy và kéo" (push and pull method) được khuyến cáo để thực hiện xé bao trong điều kiện đồng tử nhỏ. Khi sử dụng kéo bicep để đẩy mống mắt, cần tránh đẩy tại vị trí 180 độ khoảng 5 giờ để ngăn ngừa tổn thương bờ đồng tử (pupillary margin). Sau khi xé bao, kỹ thuật bóc nhân hai tay (bimanual technique) đóng vai trò quan trọng: đặt nhân tại một điểm và nâng từ phía đối diện để đưa nhân ra khỏi bao. Cần lưu ý thực hiện thủy phân tách (hydrodissection) nhẹ nhàng, tránh bơm quá mạnh gây ứ đọng dịch sau nhân dẫn đến vỡ bao sau.
Sử dụng thiết bị mở rộng đồng tử
Khi các phương pháp thủ công không đủ, các thiết bị mở rộng đồng tử cơ học được chỉ định. Móc mống mắt (iris hook) cho phép điều chỉnh kích thước đồng tử tại 4 vị trí cách đều nhau, tuy nhiên có nhược điểm làm nông tiền phòng, gây khó khăn khi xoay nhân. Các loại vòng như Gupta's ring hoặc Malugin ring là lựa chọn thay thế. Gupta's ring có dạng hình vuông, kinh tế, có thể đưa qua ống tiêm IOL (IOL injector) và cố định tại 4 góc. Một loại vòng khác có 8 điểm cố định giúp đồng tử có hình dạng tròn hơn nhưng chi phí cao hơn. Tác giả cảnh báo rằng việc sử dụng các thiết bị mở rộng có thể gây tổn thương cơ vòng mống mắt, dẫn đến giãn đồng tử vĩnh viễn hoặc liệt đồng tử (pupillary dialysis).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Kỹ thuật phá dính | Sử dụng thìa (spatula) với chuyển động tiếp tuyến |
| Kỹ thuật xé bao | Push and pull method |
| Thiết bị mở rộng | Iris hook, Gupta's ring, Malugin ring |
| Tổn thương tiềm tàng | Tổn thương cơ vòng, liệt đồng tử vĩnh viễn |
Bình luận: Các kỹ thuật được trình bày tập trung vào việc tối ưu hóa không gian thao tác trong điều kiện đồng tử nhỏ. Việc sử dụng vi kéo để cắt màng đồng tử là một can thiệp xâm lấn cần sự khéo léo để tránh tổn thương mống mắt teo. Cần lưu ý rằng các thiết bị như Gupta's ring hay Malugin ring có thể gây sang chấn cơ vòng nếu không được đặt đúng cách. Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
- Ưu tiên phá dính bằng thìa trước khi can thiệp bằng kéo hoặc thiết bị cơ học.
- Sử dụng kỹ thuật bóc nhân hai tay để kiểm soát nhân trong tiền phòng hẹp.
- Tránh thủy phân tách mạnh tay để ngăn ngừa vỡ bao sau do ứ dịch.
- Cân nhắc sử dụng các loại vòng mở rộng đồng tử kinh tế như Gupta's ring để giảm thiểu tổn thương cơ vòng.
Tài liệu tham khảo:
T Dr S P Singh, 2026, Sics in Small Pupil, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: OvdRM4WqHnM.