Chiến lược quản lý hội chứng mống mắt nhão trong phẫu thuật đục thủy tinh thể

Bs Ngô Hữu Thế
29.10.26
Last Updated

Hội thảo AIOC2026 IC100 (2026) về quản lý đục thủy tinh thể phức tạp đã thảo luận chi tiết về hội chứng mống mắt nhão trong phẫu thuật (Intraoperative Floppy Iris Syndrome - IFIS). Đây là một thực thể lâm sàng đầy thách thức, ngay cả đối với các phẫu thuật viên giàu kinh nghiệm, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về tư duy và chiến lược can thiệp.

Đặc điểm và yếu tố nguy cơ của IFIS

Hội chứng mống mắt nhão được Chang và Campbell mô tả lần đầu vào năm 2005. Đặc trưng của hội chứng này là bộ ba (triad) bao gồm: mống mắt phồng (iris billowing), sa mống mắt (prolapse) và co đồng tử tiến triển (progressive miosis). Tác nhân phổ biến nhất gây ra tình trạng này là nhóm thuốc đối kháng alpha-1 (alpha-1 antagonist) thường được sử dụng cho bệnh nhân phì đại lành tính tuyến tiền liệt (BPH). Tamsulosin là loại thuốc truyền thống có nguy cơ cao nhất, trong khi các thuốc mới hơn được ghi nhận có nguy cơ thấp hơn đáng kể. Ngoài ra, tăng huyết áp cũng được xác định là một yếu tố nguy cơ độc lập làm tăng mức độ nghiêm trọng của tình trạng này, ngay cả khi bệnh nhân không có tiền sử sử dụng thuốc liên quan.

Chiến lược quản lý trong phẫu thuật

Quản lý IFIS bắt đầu bằng việc dự đoán mức độ nghiêm trọng dựa trên tiền sử dùng thuốc và tình trạng giãn đồng tử. Phẫu thuật viên cần chuẩn bị tâm thế cho các biến chứng tiềm ẩn. Trong phẫu thuật, việc sử dụng các chất nhầy (OVD - Ophthalmic Viscosurgical Device) có độ kết dính cao là rất quan trọng. Tác giả khuyến cáo đặt OVD lên bờ đồng tử và bề mặt mống mắt để cố định, giúp mống mắt trở nên "kỷ luật" hơn và giảm thiểu tình trạng sa. Việc duy trì fluidics ở mức thấp cũng giúp giảm sang chấn tối thiểu cho mống mắt. Nếu hiệu quả của OVD giảm dần, cần tái áp dụng lên bề mặt đồng tử và mống mắt. Kỹ thuật "soft shell" sử dụng kết hợp OVD phân tán (dispersive) để bảo vệ nội mô và OVD kết dính (cohesive) để duy trì tiền phòng sâu cũng được khuyến nghị.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Năm mô tả IFIS2005
Thuốc nguy cơ caoTamsulosin
Yếu tố nguy cơ độc lậpTăng huyết áp
Liều Atropine dự phòng1% TDS, ít nhất 1 tuần trước phẫu thuật
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng Atropine 1% TDS trước phẫu thuật 1 tuần để cải thiện độ giãn đồng tử. Cần lưu ý rằng việc sử dụng Atropine kéo dài có thể gây tác dụng phụ toàn thân, cần cân nhắc kỹ trên bệnh nhân lớn tuổi.

Chuẩn bị tiền phẫu và quy trình SOP

Việc giao tiếp với các chuyên khoa khác, đặc biệt là bác sĩ tiết niệu, là rất cần thiết để nắm bắt tiền sử dùng thuốc của bệnh nhân. Nếu kế hoạch phẫu thuật đã được xác định, có thể ưu tiên phẫu thuật trước khi bắt đầu liệu trình thuốc BPH. Đối với bệnh nhân đang dùng Tamsulosin, việc sử dụng Atropine 1% TDS trong ít nhất 1 tuần trước phẫu thuật được coi là tiêu chuẩn vàng để giảm độ nhão của mống mắt. Ngoài ra, việc thiết lập quy trình vận hành chuẩn (SOP) tại phòng khám (OPD) để ghi nhận mức độ giãn đồng tử tối đa đạt được là rất quan trọng. Việc ghi chú rõ ràng "đồng tử không giãn" (nondilating pupil) trong hồ sơ phẫu thuật giúp bảo vệ phẫu thuật viên và hỗ trợ đồng nghiệp nếu có biến chứng xảy ra.

  • Luôn khai thác tiền sử dùng thuốc BPH ở mọi bệnh nhân nam lớn tuổi.
  • Ghi chép mức độ giãn đồng tử tối đa vào hồ sơ bệnh án tiền phẫu.
  • Sử dụng OVD có độ kết dính cao để cố định mống mắt trong phẫu thuật.
  • Giảm tốc độ phẫu thuật và giữ bình tĩnh khi gặp biến chứng sa mống mắt.
  • Phối hợp chặt chẽ với bác sĩ tiết niệu về thời điểm dùng thuốc và phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo:

Nitin G Dhira, 2026, Strategies For Managing Cataract With Floppy Iris Syndrome, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 76cGnVNGKMs.

Xem thêm