Tại sự kiện AIOC2026 IC69, Dr. George J. Manayath đã trình bày về phổ bệnh lý Pachychoroid (Pachychoroid Spectrum Disease - PSD), tập trung vào cơ chế bệnh sinh, các đặc điểm lâm sàng điển hình và không điển hình. Phổ bệnh lý này bao gồm các thực thể có chung đặc điểm là sự dày lên của hắc mạc và tình trạng quá tải tĩnh mạch hắc mạc.
Cơ chế bệnh sinh của phổ bệnh lý Pachychoroid
Dựa trên các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại như chụp mạch huỳnh quang ICG (Indocyanine Green Angiography - ICGA) trường nhìn rộng và chụp cắt lớp quang học quét nguồn (Swept-source OCT - SS-OCT), các chuyên gia xác định tình trạng tăng áp lực thủy tĩnh tĩnh mạch hắc mạc và tăng tính thấm mạch máu là yếu tố then chốt. Hiện nay, cơ chế chính xác vẫn đang được tranh luận giữa các giả thuyết về ứ trệ dòng chảy tĩnh mạch hắc mạc, thiếu máu hắc mạc lớp trong hoặc viêm mạn tính trong các trường hợp hắc võng mạc trung tâm thanh dịch (Central Serous Chorioretinopathy - CSC) mạn tính.
Đặc điểm chung của phổ bệnh lý này bao gồm giảm sự phân mảnh đáy mắt (fundus tessellation), hắc mạc dày và giãn các tĩnh mạch hắc mạc lớp ngoài, dẫn đến chèn ép lớp Sattler và lớp choriocapillaris. Sự mất cân bằng trong hệ thống dẫn lưu tĩnh mạch vortex, cụ thể là sự chuyển đổi từ dẫn lưu bốn góc phần tư sang ba góc phần tư, tạo ra các đường nối thông liên tĩnh mạch vortex (inter-vortex anastomosis) nhằm bù trừ, gây ra tình trạng quá tải tĩnh mạch và dẫn đến thiếu máu lớp choriocapillaris, tân mạch hóa và hình thành polyp.
Biểu hiện lâm sàng và các biến thể
Pachy-epitheliopathy được coi là dạng đơn giản nhất trong phổ bệnh lý, biểu hiện bằng các thay đổi biểu mô sắc tố võng mạc (RPE) không đặc hiệu, thường thấy rõ trên ảnh tự huỳnh quang (autofluorescence). Các biến thể khác bao gồm pachy-drusen (kích thước lớn hơn 125-150 micron, phân bố rải rác ở cực sau), pachy-vitelliform maculopathy (tiền thân của teo địa lý), và các dạng CSC mạn tính như biến thể dạng bóng (bullous variant) với bong võng mạc xuất tiết, hoặc DRPE (diffuse RPE epitheliopathy). Đối với bệnh lý tân mạch, OCTA (Optical Coherence Tomography Angiography) hiện là tiêu chuẩn vàng để phát hiện tân mạch hắc mạc (CNVM) và PCV (Polypoidal Choroidal Vasculopathy) thay thế cho ICG truyền thống trong nhiều trường hợp.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Đặc điểm hình ảnh chung | Giảm phân mảnh đáy mắt, hắc mạc dày, giãn tĩnh mạch hắc mạc lớp ngoài |
| Kích thước pachy-drusen | Lớn hơn 125-150 micron |
| Giá trị chẩn đoán của OCT | 80% so với chẩn đoán bằng ICG |
| Thời gian theo dõi CSC cấp | Tài liệu không nêu |
| Điều trị CSC mạn/biến thể | Half-dose PDT (Photodynamic Therapy) |
| Điều trị tân mạch/PCV | Anti-VEGF monotherapy |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các khái niệm về "quá tải tĩnh mạch" và "nối thông liên tĩnh mạch vortex" là những giả thuyết quan trọng giúp giải thích sự tiến triển từ các thay đổi biểu mô đơn thuần đến các biến chứng tân mạch nặng nề. Cần lưu ý rằng việc sử dụng OCTA thay thế hoàn toàn ICG trong chẩn đoán PCV vẫn cần thận trọng vì OCTA có thể bỏ sót các tổn thương polypoidal so với ICG.
- Ưu tiên sử dụng OCTA làm phương thức chẩn đoán hình ảnh đầu tay để phát hiện tân mạch hắc mạc.
- Áp dụng half-dose PDT cho các trường hợp CSC mạn tính có biến thể phù lớn hoặc PED (Pigment Epithelial Detachment) dai dẳng.
- Sử dụng anti-VEGF đơn trị liệu như là lựa chọn điều trị hàng đầu cho tân mạch hắc mạc thứ phát trong phổ bệnh lý Pachychoroid.
- Theo dõi sát các bệnh nhân có pachy-drusen vì đây là yếu tố nguy cơ tiến triển thành teo địa lý hoặc tân mạch.
Tài liệu tham khảo:
Dr. George J. Manayath, 2026, 3 Questions Answered About Pachychoroid Spectrum Causati, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: QNN9bRbcC5U.