Bài giảng tại AIOC 2026 của Dr. Ajay Arora về quản lý viêm nội nhãn (endophthalmitis) nhấn mạnh vai trò của phẫu thuật cắt dịch kính (pars plana vitrectomy - PPV) sớm và các chiến lược can thiệp tối ưu. Việc lựa chọn giữa tiêm nội nhãn (tap and inject) và phẫu thuật cắt dịch kính phụ thuộc vào tình trạng thị lực, mức độ viêm và các yếu tố nguy cơ đi kèm của bệnh nhân.
Chỉ định phẫu thuật cắt dịch kính
Theo các khuyến cáo từ nghiên cứu EVS (Endophthalmitis Vitrectomy Study), phẫu thuật cắt dịch kính mang lại lợi ích rõ rệt cho các trường hợp thị lực chỉ còn nhận thức ánh sáng (light perception - LP) hoặc cử động tay. Đối với bệnh nhân đái tháo đường, ngay cả khi thị lực tốt hơn, việc cân nhắc phẫu thuật cắt dịch kính kết hợp tiêm kháng sinh nội nhãn vẫn được khuyến khích. Các tiến bộ kỹ thuật hiện nay với hệ thống cắt dịch kính tốc độ cao đã thay đổi đáng kể cách tiếp cận so với thời điểm năm 1995.
Thu thập mẫu bệnh phẩm
Trước khi bắt đầu phẫu thuật, việc thu thập mẫu bệnh phẩm là bước quan trọng để thực hiện nhuộm Gram, nuôi cấy và PCR (polymerase chain reaction). Mẫu bệnh phẩm cần được lấy ở dạng không pha loãng (undiluted sample) bằng kim 26 gauge gắn với bơm tiêm 1 cc hoặc thông qua đầu cắt dịch kính. Việc thu thập mẫu đúng cách giúp tăng khả năng định danh vi khuẩn và điều chỉnh kháng sinh phù hợp.
Chiến lược điều trị C và C plus
Khái niệm C (Complete and early vitrectomy) đề cập đến phẫu thuật cắt dịch kính sớm và triệt để. Khái niệm C plus bổ sung việc sử dụng kháng sinh toàn thân và tái can thiệp nếu tình trạng mủ tồn lưu hoặc tái phát. Đối với viêm nội nhãn cấp tính sau phẫu thuật đục thủy tinh thể làm mờ đáy mắt, phẫu thuật cắt dịch kính là chỉ định quan trọng. Nếu đáy mắt còn quan sát được, phương pháp tiêm nội nhãn có thể được cân nhắc.
Đánh giá điểm viêm và can thiệp
Việc tính toán điểm viêm (inflammatory score) là một công cụ hỗ trợ quyết định lâm sàng. Nếu điểm viêm lớn hơn 10, phẫu thuật cắt dịch kính được ưu tiên; nếu điểm viêm dưới 10, phương pháp tiêm nội nhãn là lựa chọn hợp lý. Phẫu thuật không nhất thiết phải thực hiện ngay trong ngày đầu tiên mà có thể trì hoãn 1-2 ngày sau khi đã tiêm kháng sinh nội nhãn để ổn định tình trạng mắt.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Chỉ định PPV (EVS) | Thị lực nhận thức ánh sáng hoặc cử động tay |
| Điểm viêm (Inflammatory score) | > 10: chỉ định phẫu thuật; < 10: tiêm nội nhãn |
| Liều Ciprofloxacin toàn thân | 750 mg, 2 lần/ngày |
| Dụng cụ phẫu thuật (cũ) | 20 gauge, tốc độ cắt 600-800 lần/phút |
Bình luận: Thông tin theo Dr. Ajay Arora, AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc trì hoãn phẫu thuật 1-2 ngày sau tiêm kháng sinh nội nhãn là một cách tiếp cận semi-urgent, giúp kiểm soát viêm trước khi can thiệp sâu. Cần lưu ý rằng các nghiên cứu như EVS đã cũ, việc áp dụng cần cá thể hóa dựa trên tình trạng lâm sàng và khả năng đáp ứng của bệnh nhân.
- Ưu tiên thu thập mẫu bệnh phẩm không pha loãng trước khi bắt đầu phẫu thuật.
- Sử dụng điểm viêm để phân tầng quyết định giữa tiêm nội nhãn và cắt dịch kính.
- Phẫu thuật cắt dịch kính cần thực hiện triệt để, tiếp cận đến vùng xích đạo.
- Luôn theo dõi sát sao và sẵn sàng thay đổi kháng sinh dựa trên kết quả vi sinh hoặc đáp ứng lâm sàng.
- Tư vấn kỹ cho bệnh nhân và gia đình về tiên lượng và khả năng cần can thiệp nhiều lần.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Ajay Arora, 2026, Managing Endophthalmitis with Fc Vision Early Vitrectomy, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: _uTz3S7Ld9M.