Cơ chế và quản lý lâm sàng của phức hợp lác phân ly (Dissociative Strabismus Complex)

Bs Ngô Hữu Thế
10.10.26
Last Updated

Hội thảo WSPOS WWW 4 (2022) với sự tham gia của các chuyên gia nhãn khoa nhi quốc tế đã thảo luận chuyên sâu về phức hợp lác phân ly (Dissociative Strabismus Complex), bao gồm lác đứng phân ly (Dissociated Vertical Deviation - DVD) và lác ngang phân ly (Dissociated Horizontal Deviation - DHD). Mặc dù là tình trạng phổ biến trong thực hành lác, cơ chế bệnh sinh và các phương pháp can thiệp vẫn còn nhiều tranh cãi do thiếu các nghiên cứu đối chứng ngẫu nhiên quy mô lớn.

Cơ chế bệnh sinh

DVD và DHD được hiểu là các phản ứng vận nhãn học tập (learned responses) nhằm cải thiện thị lực ở mắt đang cố định (fixing eye). Khi sự phát triển thị giác hai mắt bị gián đoạn từ sớm, mắt không cố định sẽ có xu hướng lệch trục. Cơ chế trực tiếp bao gồm sự co thắt của cơ chéo trên (superior oblique) gây hạ và xoay trong mắt, kết hợp với sự co thắt của cơ chéo dưới (inferior oblique) ở mắt còn lại, tạo ra sự lệch đứng và xoay. Phản ứng này giúp làm giảm rung giật nhãn cầu tiềm ẩn (latent nystagmus), từ đó cải thiện thị lực cho mắt đang cố định.

Dữ liệu lâm sàng

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu ghi hình10 người trẻ tuổi mắc DVD
Độ tuổi khởi phát DVD18 tháng đến 3 tuổi
Tỷ lệ mắc kèm rung giật nhãn cầu tiềm ẩnlên đến 100%
Ngưỡng phẫu thuật DHDtrên 15 prism diopters
Tỷ lệ thành công phẫu thuật (theo kinh nghiệm)khoảng 60%
Bình luận: Tài liệu này là một buổi thảo luận chuyên gia (webinar), không phải nghiên cứu lâm sàng có đối chứng. Các nhận định về cơ chế bệnh sinh dựa trên quan sát từ ghi hình vận nhãn (scleral search coil). Hạn chế lớn nhất là thiếu dữ liệu dài hạn về kết quả phẫu thuật và sự thiếu đồng thuận trong định nghĩa "thành công" sau phẫu thuật lác. Việc sử dụng các thuật ngữ như "crippling surgery" phản ánh quan điểm cá nhân của diễn giả về tính chất can thiệp cơ học vào hệ thống vận nhãn.

Thực hành lâm sàng

  • Đánh giá toàn diện: Cần thực hiện cả nghiệm pháp che mắt (cover-uncover test) và che mắt luân phiên (alternate cover test) để xác định đầy đủ độ lác.
  • Cá thể hóa phẫu thuật: Đối với DHD, nếu độ lác >15 prism diopters, cân nhắc lùi cơ trực ngoài (lateral rectus recession) 7-8mm; nếu <15 prism diopters, cân nhắc lùi 5-6mm.
  • Phẫu thuật đối xứng: Ưu tiên phẫu thuật đối xứng hai mắt trừ khi có sự bất đối xứng rõ rệt trên lâm sàng.
  • Cân nhắc vật liệu: Sử dụng chỉ Mersilene cho phẫu thuật cơ trực trên để giảm nguy cơ trượt cơ.

Tài liệu tham khảo:

WSPOS Official, 2022, WSPOS WWW 4 (Season 3) - THE BIG 5 OF DISSOCIATIVE STRABISMUS COMPLEX, YouTube Video ID: Pk2YyTkkah0, 01:40:01.

Xem thêm