Bài giảng tại AIOC2026 (n=589 bệnh nhân) cung cấp cái nhìn tổng quan về cơ sở di truyền học của Retinoblastoma, khối u nội nhãn phổ biến nhất ở trẻ em. Tại Ấn Độ, ước tính có khoảng 500 đến 2.000 ca mắc mới mỗi năm, tuy nhiên con số thực tế có thể cao hơn do thiếu hệ thống đăng ký quốc gia.
Cơ sở di truyền học và phân loại
Bệnh lý này phát sinh do sự thay đổi đặc hiệu tại võng mạc của gen RB1. Sự bất hoạt của cả hai alen là điều kiện cần thiết để khởi phát bệnh. Về mặt di truyền, khoảng 40% trường hợp là có tính di truyền (heritable) và 60% là không di truyền (non-heritable). Mặc dù các trường hợp di truyền thường được cho là biểu hiện hai bên (bilateral), thực tế lâm sàng ghi nhận một tỷ lệ đáng kể các ca một bên (unilateral) cũng có yếu tố di truyền.
Chiến lược xét nghiệm di truyền
Xét nghiệm di truyền giúp giảm bớt sự không chắc chắn cho gia đình và hỗ trợ ra quyết định lâm sàng. Kết quả âm tính giúp loại bỏ các xét nghiệm sàng lọc không cần thiết, trong khi kết quả dương tính hỗ trợ quản lý bệnh, phòng ngừa mất thị lực và tử vong. Chiến lược xét nghiệm tại cơ sở bao gồm sàng lọc đột biến gen RB1 từ mẫu máu (2 ml) hoặc mẫu khối u. Mẫu máu là thiết yếu để phân biệt đột biến dòng mầm (germline) và đột biến soma (somatic). Các kỹ thuật được áp dụng bao gồm giải trình tự Sanger (Sanger sequencing) cho đột biến điểm, MLPA cho mất đoạn/nhân đoạn và MSMLPA để phát hiện methyl hóa promoter.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu | 589 bệnh nhân |
| Đột biến dòng mầm (germline) | 221 bệnh nhân |
| Đột biến soma (somatic) | 120 bệnh nhân |
| Không tìm thấy đột biến | 211 bệnh nhân |
| Gia đình có tính di truyền | 37 gia đình |
| Độ nhạy đột biến soma | 95% |
| Độ nhạy đột biến dòng mầm | 90% |
| Chi phí xét nghiệm tại Arvandai Hospital | 16.000 rupees |
Ứng dụng lâm sàng và quản lý
Xét nghiệm di truyền cho phép phát hiện sớm các ca bệnh trong gia đình, đánh giá sự bất hòa ở cặp song sinh và xác định các đột biến de novo. Trong các trường hợp nghi ngờ, việc sàng lọc máu ở bệnh nhân một bên là cần thiết. Đối với các cặp vợ chồng có tiền sử gia đình, xét nghiệm tiền sản có thể được thực hiện để đánh giá nguy cơ cho thai nhi. Ngoài ra, phân tích di truyền còn hỗ trợ dự báo nguy cơ phát triển khối u thứ phát ở bệnh nhân sống sót.
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xét nghiệm máu ngay cả trong các ca một bên để loại trừ nguy cơ di truyền, điều này thay đổi quan điểm truyền thống. Hạn chế của nghiên cứu là dữ liệu đơn trung tâm tại Ấn Độ, cần thận trọng khi ngoại suy cho các quần thể khác do sự khác biệt về phổ đột biến.
- Thực hiện xét nghiệm di truyền cho tất cả bệnh nhân Retinoblastoma để phân loại nguy cơ di truyền.
- Sử dụng mẫu máu để phân biệt đột biến dòng mầm và đột biến soma nhằm tư vấn di truyền chính xác.
- Sàng lọc máu cho bệnh nhân Retinoblastoma một bên vì không phải tất cả đều là không di truyền.
- Tư vấn di truyền cho gia đình bệnh nhân dựa trên kết quả xét nghiệm để quản lý nguy cơ cho thế hệ sau.
Tài liệu tham khảo:
Dr Usha R, 2026, Understanding the Epidemiological and Genetic Basis of Retinoblastoma, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: 3kllNXC7alk.