Chương trình hội thảo ASRS 2025 về lịch sử phát triển của Optical Coherence Tomography (OCT) đã ghi nhận những cột mốc quan trọng trong việc chuyển đổi công nghệ từ phòng thí nghiệm sang ứng dụng lâm sàng thực tế. OCT hiện là một trong những xét nghiệm chẩn đoán thiết yếu nhất, đóng vai trò nền tảng trong việc quản lý các bệnh lý võng mạc phổ biến và hiếm gặp.
Nguồn gốc và sự hình thành khái niệm OCT
Khái niệm OCT ban đầu không được dự định cho võng mạc mà xuất phát từ nghiên cứu về công nghệ laser xung ngắn (short pulse laser) để đo độ dày giác mạc và độ sâu vết cắt trong phẫu thuật khúc xạ. Các nhà nghiên cứu tại MIT đã nhận ra khả năng đo lường chính xác của công nghệ này khi đo các phản xạ mờ từ mô, với độ nhạy lên tới 1 trong 10 tỷ photon. Việc chuyển hướng sang đo võng mạc đã mở ra khả năng quan sát các cấu trúc nội nhãn, tạo tiền đề cho sự ra đời của OCT như một phương thức chẩn đoán hình ảnh hiện đại.
Quá trình thương mại hóa và những rào cản ban đầu
Năm 1992, các nhà nghiên cứu đã thành lập công ty khởi nghiệp Advanced Ophthalmic Diagnostics (AODD) để phát triển thương mại công nghệ này. Zeiss đã mua lại AODD và ra mắt máy OCT1 vào năm 1996. Tuy nhiên, doanh số ban đầu rất thấp với khoảng 180 đơn vị được bán trong 3 năm đầu. Các rào cản chính bao gồm sự cồng kềnh của thiết bị, chi phí cao, tốc độ chậm và thiếu cơ sở dữ liệu chuẩn (normative database) để xác định "độ chuẩn" cho các bệnh lý như lỗ hoàng điểm. Sự thành công chỉ thực sự đến với thế hệ OCT3 (Stratus OCT) nhờ cải thiện phần mềm, tốc độ và việc tích hợp cơ sở dữ liệu chuẩn cho lớp sợi thần kinh, chuyển đổi thiết bị từ máy chẩn đoán võng mạc sang máy chẩn đoán glaucoma.
Tác động lâm sàng và sự phát triển của Spectral Domain OCT
Sự ra đời của Spectral Domain OCT (SD-OCT) vào năm 2006 đã tạo ra bước ngoặt lớn nhờ tốc độ quét cao và độ phân giải vượt trội, cho phép quan sát rõ 9 lớp võng mạc. Công nghệ này đã giúp xác định các tổn thương như bệnh lý võng mạc trung tâm cấp tính (PAM) và các bất thường ở đám rối mao mạch sâu. Ngoài ra, OCT đóng vai trò then chốt trong việc theo dõi đáp ứng điều trị, ví dụ như việc sử dụng corticosteroid trong điều trị phù hoàng điểm, giúp thay đổi tư duy điều trị từ dựa trên khám lâm sàng sang dựa trên hình ảnh định lượng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Số lượng đơn vị OCT1 bán ra | 180 đơn vị, trong 3 năm |
| Số lượng đơn vị thế hệ 2 bán ra | 400 đơn vị |
| Độ phân giải sâu ban đầu | 10 micron |
| Tốc độ quét ban đầu | 100 A-scans/giây |
Bình luận: Thông tin theo ASRS (2025); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng sự thành công của OCT không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở sự phối hợp giữa kỹ sư, nhà nghiên cứu và bác sĩ lâm sàng. Hạn chế của các thế hệ OCT đầu tiên là sự thiếu hụt dữ liệu chuẩn, điều này đã được khắc phục ở các thế hệ sau, minh chứng cho tầm quan trọng của việc chuẩn hóa dữ liệu trong chẩn đoán hình ảnh.
Tương lai của OCT
Các hướng phát triển tương lai của OCT bao gồm: (1) Nghiên cứu cơ bản để hiểu sâu hơn về giải phẫu mắt và các cơ quan khác; (2) Sử dụng OCT như một biomarker cho các bệnh lý toàn thân như bệnh tim mạch, Alzheimer và tiểu đường thông qua việc phát hiện các thay đổi tinh vi ở võng mạc; (3) Mở rộng ứng dụng ra cộng đồng và chăm sóc ban đầu thông qua việc tự động hóa bằng trí tuệ nhân tạo (AI) và tích hợp công nghệ photonics trên chip để giảm giá thành.
- Tận dụng OCT để phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh lý toàn thân (tim mạch, thần kinh) thông qua các thay đổi ở lớp nhân trong (INL).
- Sử dụng AI để tự động hóa việc phân tích hình ảnh, giúp tăng hiệu quả chẩn đoán trong các hệ thống y tế.
- Hướng tới việc đưa OCT vào các chương trình sàng lọc cộng đồng để phát hiện sớm bệnh võng mạc tiểu đường và glaucoma.
- Tiếp tục phát triển các công nghệ như OCT Angiography (OCTA) để đánh giá sâu hơn về tuần hoàn võng mạc.
Tài liệu tham khảo:
ASRS_American Society of Retina Specialists, 2025, ASRS Milestones in Retina: History of OCT, YouTube, Video ID: Lf1ckPwVQnI.