Di truyền nhãn khoa: Từ chẩn đoán lâm sàng đến tư vấn di truyền

Bs Ngô Hữu Thế
11.10.26
Last Updated

Webinar #4, Season 6 của WSPOS (2025) với sự tham gia của các chuyên gia nhãn khoa quốc tế đã thảo luận về vai trò của di truyền học trong thực hành lâm sàng. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp đánh giá kiểu hình (phenotype) và kiểu gen (genotype) để đưa ra chẩn đoán chính xác và tư vấn di truyền hiệu quả cho bệnh nhân mắc các bệnh lý di truyền tại mắt.

Tầm quan trọng của tư vấn di truyền trong nhãn khoa

Tư vấn di truyền là một phần không thể thiếu trong đánh giá di truyền nhãn khoa. Quá trình này không chỉ giúp xác định kiểu hình và kiểu gen mà còn hỗ trợ bệnh nhân và gia đình đối mặt với các khía cạnh tâm lý xã hội như cảm giác tội lỗi, sự kỳ thị xã hội và lo âu. Việc đánh giá phả hệ (pedigree) chi tiết giúp xác định mô hình di truyền, chẩn đoán bệnh và nhận diện các thành viên trong gia đình có nguy cơ. Ngoài ra, tư vấn di truyền còn hỗ trợ lựa chọn phương pháp xét nghiệm di truyền phù hợp, bao gồm giai đoạn trước xét nghiệm (pre-test) và sau xét nghiệm (post-test) để giải thích kết quả và đưa ra các lựa chọn sinh sản cho gia đình.

Tiếp cận chẩn đoán qua các ca lâm sàng

Các chuyên gia đã trình bày các ca bệnh minh họa cho thấy sự cần thiết của việc tiếp cận từng bước. Trong trường hợp bệnh nhân mắc bệnh loạn dưỡng võng mạc, việc kết hợp triệu chứng lâm sàng, hình ảnh học (như autofluorescence) và xét nghiệm di truyền (như clinical exome sequencing) là chìa khóa để xác định đột biến gây bệnh. Đối với các bệnh lý đa hệ thống, việc nghi ngờ nhiều gen liên quan là cần thiết nếu một gen đơn lẻ không giải thích được toàn bộ triệu chứng. Các kỹ thuật như chromosomal microarray có thể được chỉ định để tìm kiếm các bất thường cấu trúc nhiễm sắc thể.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ kết quả âm tính trong loạn dưỡng võng mạc30% số ca
Thời gian tối thiểu cho tư vấn di truyền45 phút
Số lượng trung tâm tham gia nghiên cứu đào tạo10 trung tâm tại Ấn Độ
Số lượng người tham gia đào tạo26 người
Bình luận: Các chuyên gia nhấn mạnh rằng xét nghiệm di truyền không phải là một xét nghiệm thường quy như xét nghiệm máu. Việc giải thích kết quả cần sự thận trọng, đặc biệt khi đối mặt với các biến thể có ý nghĩa không xác định (VUS - Variant of Uncertain Significance). Hạn chế lớn nhất hiện nay là sự khác biệt về khả năng tiếp cận và chi phí xét nghiệm di truyền giữa các quốc gia, đòi hỏi bác sĩ lâm sàng phải dựa nhiều vào kỹ năng thăm khám và đánh giá kiểu hình.

Chiến lược tương lai và giáo dục

Để tương lai hóa nhãn khoa (future proofing), việc tích hợp di truyền học vào chương trình đào tạo cốt lõi là rất quan trọng. Các chuyên gia khuyến khích việc xây dựng mạng lưới kết nối giữa các bác sĩ để thảo luận ca bệnh và phát triển các hướng dẫn thực hành (practice patterns) cụ thể cho từng khu vực. Việc sử dụng các công cụ tin sinh học (bioinformatics) như Polyphen, SIFT, Mutation Taster và các nền tảng mới cần được xem là một phần của bằng chứng, không phải là công cụ độc lập. Quan trọng nhất, bác sĩ cần duy trì tư duy cởi mở, luôn kiểm tra các dấu hiệu toàn thân ngoài mắt và không ngần ngại thay đổi chẩn đoán khi có thêm bằng chứng lâm sàng hoặc di truyền mới.

  • Luôn bắt đầu bằng việc thăm khám lâm sàng kỹ lưỡng và đặt câu hỏi về các triệu chứng toàn thân.
  • Xây dựng phả hệ 3 thế hệ cho mọi bệnh nhân nghi ngờ bệnh di truyền.
  • Không nên kỳ vọng kết quả xét nghiệm di truyền luôn dương tính; cần giải thích rõ cho bệnh nhân về khả năng kết quả âm tính hoặc VUS.
  • Tận dụng các nguồn tài nguyên giáo dục trực tuyến và mạng lưới chuyên gia để cập nhật kiến thức.
  • Cần có sự phối hợp đa chuyên khoa khi phát hiện các biến thể di truyền liên quan đến các bệnh lý ngoài nhãn khoa.

Tài liệu tham khảo:

WSPOS, 2025, WSPOS Worldwide Webinars - Webinar #4, Season 6, WSPOS Official, Video ID: SIwF69IgqP8.

Xem thêm