Dinh dưỡng và lối sống trong quản lý bệnh Glaucoma: Hướng dẫn từ chuyên gia

Bs Ngô Hữu Thế
12.10.26
Last Updated

Chương trình Glaucoma Chat năm 2026 với sự tham gia của chuyên gia nhãn khoa đã thảo luận về vai trò của dinh dưỡng và lối sống đối với bệnh nhân mắc glaucoma. Mặc dù áp lực nội nhãn (intraocular pressure - IOP) vẫn là yếu tố nguy cơ chính cần điều trị bằng thuốc, laser hoặc phẫu thuật, các lựa chọn dinh dưỡng hàng ngày đóng vai trò hỗ trợ quan trọng cho sức khỏe thần kinh thị giác và hệ thống mạch máu nuôi dưỡng mắt.

Kết nối giữa dinh dưỡng và sức khỏe mắt

Mắt là cơ quan có hoạt động chuyển hóa cao, đòi hỏi nguồn cung cấp oxy, dưỡng chất và lưu lượng máu ổn định. Chế độ ăn uống ảnh hưởng trực tiếp đến các hệ thống quan trọng như huyết áp, đường huyết, cholesterol và tình trạng viêm. Một chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt, chất béo lành mạnh và protein nạc có thể giúp giảm stress oxy hóa (oxidative stress) và viêm, vốn là những yếu tố liên quan đến sức khỏe thần kinh thị giác lâu dài. Dinh dưỡng cần được xem là một phần của phương pháp chăm sóc toàn diện (whole-person approach), hoạt động song song với việc khám mắt định kỳ và các phương pháp điều trị dựa trên bằng chứng (evidence-based treatment).

Hệ vi sinh đường ruột và viêm

Hệ vi sinh đường ruột (gut microbiome) có khả năng ảnh hưởng đến hệ miễn dịch, quá trình viêm và sức khỏe mạch máu. Mặc dù nghiên cứu về mối liên hệ trực tiếp giữa chế độ ăn và việc ngăn ngừa glaucoma vẫn đang phát triển, các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của thực phẩm giàu chất xơ như rau, trái cây, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và hạt. Thực phẩm lên men như sữa chua có lợi khuẩn, kefir, kim chi, dưa cải muối hoặc miso cũng có thể hữu ích. Ngược lại, chế độ ăn giàu thực phẩm siêu chế biến (ultra-processed foods), nhiều đường bổ sung và ít chất xơ không hỗ trợ tốt cho hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh.

Các dưỡng chất quan trọng cho mắt

Không có loại vitamin đơn lẻ nào được chứng minh có khả năng ngăn ngừa hoặc chữa khỏi glaucoma. Tuy nhiên, một số dưỡng chất hỗ trợ sức khỏe mắt bao gồm: nitrat từ rau lá xanh hỗ trợ con đường oxit nitric và lưu lượng máu; chất chống oxy hóa như vitamin C và E bảo vệ mô khỏi stress oxy hóa; lutein và zeaxanthin hỗ trợ sức khỏe võng mạc và hoàng điểm; axit béo omega-3 hỗ trợ con đường chống viêm và sức khỏe mạch máu; magie hỗ trợ chức năng mạch máu và thần kinh; cùng với vitamin nhóm B và folate. Khuyến cáo chung là nên bổ sung dưỡng chất thông qua thực phẩm thay vì lạm dụng thực phẩm chức năng trừ khi có chỉ định thiếu hụt từ bác sĩ.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Yếu tố nguy cơ chínhÁp lực nội nhãn (IOP)
Khuyến cáo về thực phẩmRau lá xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, hạt, chất béo lành mạnh, protein nạc
Thực phẩm cần hạn chếThực phẩm siêu chế biến, đường bổ sung, thực phẩm nhiều natri
Tác động của caffeineCó thể gây tăng IOP ngắn hạn ở một số người
Tác động của rượuCó thể làm giảm tạm thời IOP nhưng không phải là phương pháp điều trị

Lối sống và các lưu ý thực hành

Đối với caffeine, việc tiêu thụ quá nhiều trong thời gian ngắn có thể gây tăng áp lực mắt ở người nhạy cảm hoặc người đã mắc glaucoma. Đồ uống tăng lực cần thận trọng hơn do chứa liều cao caffeine và các chất kích thích khác. Về rượu, không có lý do y khoa nào để bắt đầu uống nếu chưa từng uống; nếu có uống, cần duy trì mức độ vừa phải. Về hoạt động thể chất, các bài tập aerobic vừa phải được khuyến khích. Tuy nhiên, cần tránh các tư thế yoga đảo ngược (inverted yoga poses) hoặc các hoạt động khiến đầu thấp hơn tim vì có thể gây tăng áp lực mắt tạm thời. Bệnh nhân nên tập trung vào các thói quen bền vững như thêm một khẩu phần rau xanh mỗi ngày, thay thế ngũ cốc tinh chế bằng ngũ cốc nguyên hạt và duy trì lịch khám mắt định kỳ.

Bình luận: Các khuyến cáo trong tài liệu mang tính chất hỗ trợ sức khỏe tổng quát và nhãn khoa, không thay thế cho điều trị y tế chuyên sâu. Hạn chế của tài liệu là thiếu các con số cụ thể về liều lượng hoặc kết quả nghiên cứu lâm sàng đối chứng ngẫu nhiên (RCT) để khẳng định hiệu quả ngăn ngừa tiến triển bệnh. Bệnh nhân cần thảo luận với bác sĩ nhãn khoa trước khi thay đổi chế độ ăn hoặc bổ sung thực phẩm chức năng.
  • Thêm một khẩu phần rau lá xanh vào bữa ăn hàng ngày.
  • Thay thế ngũ cốc tinh chế (gạo trắng, bánh mì trắng) bằng ngũ cốc nguyên hạt.
  • Tránh các tư thế yoga đảo ngược nếu đã được chẩn đoán glaucoma.
  • Hạn chế thực phẩm siêu chế biến và đồ uống có đường.
  • Luôn tuân thủ phác đồ điều trị bằng thuốc nhỏ mắt theo chỉ định của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Jimmy Liu, Dr. Amy Zhang, 2026, Eating Right for Glaucoma: Everyday Choices That Matter, BrightFocus Foundation, Video ID: a20X6uXwbXY

Xem thêm