Dược lý học thuốc kháng virus trong nhãn khoa: Hướng dẫn lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
16.10.26
Last Updated

Bài giảng iFocus Online số 623 năm 2026 về dược lý học nhãn khoa đã cung cấp cái nhìn tổng quan về các thuốc kháng virus (antiviral drugs) trong điều trị bệnh lý giác mạc và võng mạc. Các bệnh lý do virus gây ra, đặc biệt là Herpes Simplex Virus (HSV), chiếm gánh nặng lớn với hơn 1,5 triệu ca keratitis toàn cầu, trong đó 40.000 ca mới có nguy cơ suy giảm thị lực nghiêm trọng.

Phân loại và cơ chế thuốc kháng virus

Các thuốc kháng virus trong nhãn khoa được phân thành ba nhóm chính: nucleoside analogs (acyclovir, valacyclovir, famciclovir, ganciclovir, valganciclovir, brivudine, trifluridine), nucleotide analogs (cidofovir) và pyrophosphate analogues (foscarnet). Trifluridine là thuốc kháng virus tại chỗ đầu tiên nhưng hiện ít được sử dụng do độc tính biểu mô (epitheliotoxicity). Ganciclovir và các dẫn xuất thường được ưu tiên trong các bệnh lý võng mạc do virus.

Liều lượng và cách dùng thuốc kháng virus

ThuốcLiều lượng
Acyclovir (tại chỗ)Ointment 3%, 5 lần/ngày
Acyclovir (uống)400 mg, 5 lần/ngày (keratitis); 800 mg, 5 lần/ngày (HZO)
Acyclovir (dự phòng)400 mg BID hoặc 800 mg BID
Valacyclovir (uống)1.000 mg, 1 lần/ngày hoặc 500 mg, 2 lần/ngày
Valganciclovir (uống)900 mg, 2 lần/ngày (induction 2-3 tuần); 900 mg, 1 lần/ngày (maintenance)
Ganciclovir (gel)0,15%, 5 lần/ngày
Ganciclovir (IV)5 mg/kg, 2 lần/ngày

Quản lý lâm sàng và dự phòng

Trong điều trị HSV keratitis, acyclovir ointment 3% là lựa chọn đầu tay. Đối với HSV stromal keratitis, cần kết hợp liệu pháp toàn thân và corticosteroid tại chỗ khi biểu mô đã lành. Với HZO, valacyclovir 1g TID hoặc acyclovir 800 mg 5 lần/ngày trong 7-10 ngày là phác đồ chuẩn. Dự phòng tái phát là cần thiết, đặc biệt ở bệnh nhân sau ghép giác mạc hoặc có tiền sử tái phát nhiều lần. Việc theo dõi chức năng thận và công thức máu (CBC) là bắt buộc khi sử dụng các thuốc kháng virus toàn thân kéo dài.

Bình luận: Thông tin theo iFocus Online, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa liều dùng dựa trên đáp ứng lâm sàng và khả năng tài chính của bệnh nhân. Hạn chế của tài liệu là thiếu các thử nghiệm lâm sàng đối chứng ngẫu nhiên (RCT) quy mô lớn để xác định thời gian dự phòng tối ưu.

Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Việc sử dụng thuốc kháng virus tại chỗ kéo dài cần thận trọng với độc tính bề mặt nhãn cầu. Các thuốc như ganciclovir gel thường được dung nạp tốt hơn acyclovir ointment trong điều trị dài hạn.

  • Ưu tiên sử dụng ganciclovir gel thay vì acyclovir ointment nếu bệnh nhân gặp khó chịu do mờ mắt.
  • Luôn kiểm tra chức năng thận trước và trong quá trình điều trị bằng thuốc kháng virus toàn thân.
  • Cá thể hóa thời gian dự phòng dựa trên tần suất tái phát và tình trạng miễn dịch của bệnh nhân.
  • Cân nhắc chuyển sang đường dùng tại chỗ nếu bệnh nhân không thể dung nạp hoặc không đủ điều kiện kinh tế cho thuốc toàn thân.
  • Sử dụng PCR để chẩn đoán xác định trong các trường hợp viêm màng bồ đào nghi ngờ do virus không điển hình.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Somasheila Murthy, 2026, Antiviral Drugs in Ophthalmology, iFocus Online, Video ID: QxDK5ENhWTE.

Xem thêm