Thoái hóa giác mạc, kết mạc mộng thịt và giác mạc chóp: Bài giảng Nhãn khoa 2023

Bs Ngô Hữu Thế
16.10.26
Last Updated

Bài giảng tại OptomDang Academy năm 2023 về các bệnh lý thoái hóa giác mạc, kết mạc mộng thịt và giác mạc chóp đã cung cấp cái nhìn tổng quan về cơ chế bệnh sinh và quản lý lâm sàng. Hội chứng Stevens-Johnson (SJS) được mô tả là một phản ứng quá mẫn miễn dịch quá mức, với 50-70% nguyên nhân do thuốc, trong đó kháng sinh nhóm sulfat là tác nhân phổ biến nhất.

Hội chứng Stevens-Johnson và tổn thương mắt

SJS khởi phát với các triệu chứng tiền triệu như mệt mỏi, sốt, đau đầu hoặc viêm đường hô hấp trên trước khi xuất hiện tổn thương da và niêm mạc. Tổn thương niêm mạc mắt có thể xuất hiện cùng hoặc sau tổn thương da. Trong giai đoạn cấp tính (2-46 tuần), việc can thiệp sớm là "giai đoạn vàng" để cứu vãn nhãn cầu. Nếu không điều trị, bệnh nhân có thể tự khỏi sau 4-6 tuần nhưng để lại di chứng mãn tính như dính mi cầu, mất lông mi và khô mắt nặng do phá hủy tế bào hình đài (goblet cells) và tắc nghẽn ống tuyến lệ. Tỷ lệ tổn thương mắt nặng trong thời gian nằm viện là 24%, trong đó 69% là tổn thương nặng.

Mộng thịt và thoái hóa kết mạc

Mộng thịt (pterygium) được xem là một dạng thoái hóa kết mạc, là khối tăng sinh từ kết mạc vùng rìa xâm lấn vào giác mạc. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc bệnh hơn 5% dân số, tập trung ở các vùng tiếp xúc nhiều với nắng, gió và bụi. Cơ chế bệnh sinh liên quan đến thoái hóa collagen dưới biểu mô. Phẫu thuật mộng thịt cần thận trọng, đặc biệt khi kết hợp với phẫu thuật Phaco, do nguy cơ loạn thị cao và kích thích phản ứng miễn dịch gây tái phát. Việc sử dụng chỉ khâu trơ (như chỉ nylon hoặc lens) được ưu tiên hơn chỉ hữu cơ để giảm phản ứng viêm.

Thoái hóa giác mạc giải băng và thoái hóa vùng rìa Terrien

Thoái hóa giác mạc giải băng (band keratopathy) là tình trạng lắng đọng canxi ở màng Bowman, thường gặp ở mắt có bệnh lý mãn tính hoặc sau phẫu thuật. Điều trị bằng cách gọt lớp canxi để làm nhẵn bề mặt giác mạc. Thoái hóa vùng rìa Terrien là bệnh lý mỏng vùng rìa trung biên, thường gặp ở độ tuổi 20-40, tiến triển chậm và có nguy cơ thủng giác mạc tự nhiên hoặc sau chấn thương. Tổn thương bắt đầu bằng các chấm đục nhu mô màu vàng trắng ở phía trên, sau đó tiến triển dần theo vòng tròn vùng rìa.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ SJS do thuốc50-70%
Tỷ lệ tổn thương mắt nặng trong SJS24%
Tỷ lệ tổn thương mắt nặng trong nhóm tổn thương nặng69%
Tỷ lệ mắc mộng thịt tại Việt Nam>5% dân số
Thời gian giai đoạn cấp tính SJS2-46 tuần
Thời gian giai đoạn mãn tính SJS2-4 tuần
Bình luận: Thông tin theo OptomDang Academy, 2023; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tách dính mi cầu hàng ngày trong giai đoạn cấp tính của SJS để ngăn ngừa di chứng vĩnh viễn. Cần lưu ý rằng việc phân biệt giữa loét giác mạc do nhiễm trùng và loét do thoái hóa là yếu tố then chốt trong điều trị.

Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Các bệnh lý thoái hóa bề mặt nhãn cầu như mộng thịt và thoái hóa giải băng thường liên quan mật thiết đến tác động của tia cực tím (UV) và tình trạng viêm mãn tính. Việc quản lý cần tập trung vào bảo vệ bề mặt nhãn cầu, kiểm soát viêm và phục hồi giải phẫu khi cần thiết.

  • Luôn kiểm tra mắt ở bệnh nhân có hội chứng toàn thân như SJS ngay từ giai đoạn sớm.
  • Ưu tiên sử dụng chỉ khâu trơ trong phẫu thuật mộng thịt để giảm phản ứng viêm.
  • Theo dõi sát các trường hợp thoái hóa vùng rìa Terrien do nguy cơ thủng giác mạc.
  • Can thiệp sớm trong giai đoạn cấp tính của SJS để bảo tồn chức năng thị giác.

Tài liệu tham khảo:

OptomDang Academy, 2023, Bài giảng: Thoái hóa giác mạc, kết mạc mộng thịt, giác mạc chóp, YouTube Video ID: no1D9D2QJxI.

Xem thêm