Xử trí thủng trong phẫu thuật ghép giác mạc phiến sâu (DALK): Kinh nghiệm lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
16.10.26
Last Updated

Tại hội nghị Annual Conference 2023, Prof. Sherif Gamal đã trình bày về chủ đề xử trí biến chứng thủng trong phẫu thuật ghép giác mạc phiến sâu (Deep Anterior Lamellar Keratoplasty - DALK). Bài giảng tập trung vào các kỹ thuật kiểm soát áp lực nội nhãn và chiến lược xử trí khi xảy ra thủng màng Descemet (Descemet's membrane - DM) trong quá trình phẫu thuật.

Kỹ thuật tạo bọt khí và kiểm soát áp lực

Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tạo bọt khí (big bubble) và duy trì áp lực nội nhãn ổn định. Việc thực hiện thủ thuật paracentesis trước khi tạo bọt khí giúp kiểm soát áp lực nội nhãn, giảm nguy cơ thủng. Tác giả lưu ý vị trí đặt kim cần nằm ở vùng rìa giác mạc (limbus), tránh đặt quá sâu để không gây tổn thương cấu trúc nội nhãn. Khi áp lực nội nhãn quá cao, việc giảm áp lực thông qua paracentesis là cần thiết để đảm bảo an toàn cho màng Descemet. Việc tạo bọt khí thành công được xác định qua sự thay đổi áp lực và hình thái giác mạc, giúp phẫu thuật viên tự tin hơn trong các bước bóc tách tiếp theo.

Xử trí khi xảy ra thủng màng Descemet

Khi xảy ra thủng màng Descemet, phẫu thuật viên cần đánh giá vị trí và kích thước lỗ thủng. Nếu lỗ thủng nằm ở vùng rìa (periphery), việc xử trí thường thuận lợi hơn so với vùng trung tâm. Tác giả khuyến cáo không nên quá lo lắng nếu lỗ thủng nhỏ, có thể tiếp tục phẫu thuật bằng cách duy trì áp lực nội nhãn bằng bọt khí (air bubble). Việc sử dụng bọt khí giúp đẩy màng Descemet ra xa và tạo điều kiện cho việc bóc tách giác mạc còn lại. Nếu lỗ thủng lớn hoặc gây mất tiền phòng, cần cân nhắc chuyển đổi phương pháp hoặc khâu đóng lỗ thủng trước khi tiếp tục.

Chiến lược phòng ngừa và theo dõi hậu phẫu

Phòng ngừa thủng màng Descemet là ưu tiên hàng đầu. Tác giả chia sẻ kinh nghiệm sử dụng các kỹ thuật bóc tách thủ công (manual dissection) kết hợp với việc theo dõi sát áp lực nội nhãn. Trong trường hợp xảy ra thủng, việc bơm bọt khí vào tiền phòng là bắt buộc để duy trì cấu trúc. Tác giả nhấn mạnh sai lầm thường gặp là không bơm đủ bọt khí hoặc không kiểm tra kỹ tình trạng tiền phòng sau phẫu thuật, dẫn đến biến chứng tiền phòng kép (double anterior chamber). Việc theo dõi hậu phẫu cần chú ý đến sự tái tạo của màng Descemet và áp lực nội nhãn.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ thủng DMTài liệu không nêu
Kỹ thuật ưu tiênTạo bọt khí (big bubble)
Xử trí thủngBơm bọt khí (air bubble) duy trì tiền phòng
Biến chứng hậu phẫuTiền phòng kép (double anterior chamber)
Bình luận: Thông tin theo Annual Conference 2023; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc duy trì tiền phòng bằng bọt khí là chìa khóa để cứu vãn ca phẫu thuật DALK khi có thủng màng Descemet. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc bơm bọt khí quá mức có thể gây tăng nhãn áp cấp tính. Kinh nghiệm của tác giả là một góc nhìn thực tế, nhưng cần thận trọng khi áp dụng cho các trường hợp giác mạc quá mỏng hoặc sẹo giác mạc phức tạp.
  • Luôn thực hiện paracentesis để kiểm soát áp lực nội nhãn trước khi tạo bọt khí.
  • Khi có thủng màng Descemet, ưu tiên bơm bọt khí để duy trì tiền phòng thay vì dừng phẫu thuật ngay lập tức.
  • Kiểm tra kỹ tiền phòng sau phẫu thuật để phát hiện sớm biến chứng tiền phòng kép.
  • Sử dụng kỹ thuật bóc tách thủ công cẩn thận khi giác mạc có độ dày không đồng nhất.

Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): DALK là kỹ thuật thay thế ưu việt cho ghép giác mạc xuyên thấu trong các bệnh lý giác mạc không ảnh hưởng đến nội mô. Việc xử trí thủng màng Descemet trong DALK là một kỹ năng quan trọng, đòi hỏi sự bình tĩnh và kỹ thuật khâu hoặc dán màng Descemet chính xác để tránh chuyển đổi sang ghép giác mạc xuyên thấu (Penetrating Keratoplasty - PKP).


Tài liệu tham khảo:

Prof. Sherif Gamal, 2024, Perforation during DALK: Should I Continue the DALK?, Annual Conference 2023, Ophthalmology Department Cairo University, Video ID: 9InNOi-4H9g.

Xem thêm