Quặm mi là một trong những bệnh lý mi mắt phổ biến nhưng đầy thách thức trong thực hành nhãn khoa lâm sàng. Việc hiểu rõ bản chất giải phẫu và cơ chế sinh lý bệnh không chỉ giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác mà còn là chìa khóa để lựa chọn phương pháp phẫu thuật tối ưu, giảm thiểu tỷ lệ tái phát. Bài viết này tổng hợp những kiến thức cốt lõi từ bài giảng chuyên sâu của Bs. Ngân Hà, giúp các đồng nghiệp trẻ có cái nhìn hệ thống về bệnh lý này.
Bản chất giải phẫu và cơ chế bệnh sinh
Để hiểu tại sao bờ mi lại cuộn vào trong, chúng ta cần nhìn nhận mi mắt như một cấu trúc động phức tạp. Mi trên là mi động, mi dưới là mi tĩnh. Sự ổn định của bờ mi phụ thuộc vào sự toàn vẹn của các cấu trúc: sụn mi, dây chằng mi trong/ngoài, vách ngăn ổ mắt và hệ thống cơ nâng mi. Trong quặm mi tuổi già, cơ chế chủ đạo là sự suy yếu của các cấu trúc nâng đỡ này kết hợp với sự quá hoạt của cơ vòng mi. Khi cơ vòng mi trước vách trượt lên cơ vòng mi trước sụn, nó tạo ra một lực đẩy bờ mi cuộn vào trong, gây cọ xát lông mi lên bề mặt nhãn cầu.
Phân loại và dữ liệu lâm sàng
Việc phân loại quặm mi dựa trên nguyên nhân giúp định hướng phác đồ điều trị. Dưới đây là bảng tóm tắt các đặc điểm chính:
| Loại quặm | Cơ chế chính | Đặc điểm lâm sàng |
|---|---|---|
| Tuổi già | Nhão mi, tuột chỗ bám cơ, quá hoạt cơ vòng | Thường gặp ở mi dưới, tiến triển theo thời gian |
| Bẩm sinh | Bất thường cấu trúc sụn hoặc cơ bám mi | Hiếm gặp, cần phân biệt với nếp quạt mi |
| Do sẹo | Co kéo kết mạc, viêm mãn tính | Bờ mi biến dạng, thường do bỏng hoặc bệnh lý kết mạc |
| Do co quắp | Co thắt cơ vòng mi | Thường liên quan đến tổn thương bề mặt nhãn cầu |
Bình luận chuyên sâu về chẩn đoán và xử trí
Một sai lầm thường gặp trong lâm sàng là nhầm lẫn giữa quặm mi với lông siêu hoặc hàng lông mi kép. Trong khi quặm mi là sự cuộn vào của toàn bộ bờ mi, thì lông siêu chỉ là những sợi lông mọc lạc hướng trên một bờ mi có vị trí bình thường.
Việc thực hiện các nghiệm pháp như test kéo mi ra trước, test trương lực dây chằng mi và test quặm mi cưỡng bức là bắt buộc để đánh giá mức độ nhão mi và lựa chọn kỹ thuật phẫu thuật phù hợp.Một điểm cần lưu ý là trong điều trị quặm mi, việc bảo vệ bề mặt giác mạc phải được thực hiện song song trước, trong và sau phẫu thuật bằng nước mắt nhân tạo hoặc kháng sinh nếu có viêm loét.
Thông điệp mang về cho thực hành lâm sàng
- Đánh giá toàn diện: Luôn kiểm tra trương lực dây chằng mi và chức năng cơ nâng mi trước khi quyết định phương pháp phẫu thuật.
- Cá thể hóa phẫu thuật: Với bệnh nhân già yếu, các kỹ thuật đơn giản như Quick CuS có thể là lựa chọn an toàn, trong khi các trường hợp sẹo nặng cần kỹ thuật phức tạp hơn như ghép niêm mạc môi.
- Phân biệt chẩn đoán: Cần phân biệt rõ quặm mi bẩm sinh với nếp quạt mi (epiblepharon) để tránh chỉ định phẫu thuật không cần thiết ở trẻ em.
- Bảo vệ giác mạc: Luôn coi tổn thương giác mạc là ưu tiên hàng đầu trong quản lý bệnh nhân quặm mi.
Tài liệu tham khảo:
Bs. Ngân Hà, 2023, Quặm Mi, Channel: Đức Đức, Video ID: y0bz_3485v8, Published: 2023-11-14.