Trong phẫu thuật ghép giác mạc lớp sâu (Deep Anterior Lamellar Keratoplasty - DALK), việc tạo ra một "bóng khí lớn" (big bubble) để tách lớp giác mạc là một kỹ thuật then chốt. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa các loại bóng khí và cách xử trí khi gặp biến chứng vẫn là thách thức đối với nhiều phẫu thuật viên. Bài viết này tổng hợp những chia sẻ chuyên sâu từ Giáo sư Harminder Dua về bản chất giải phẫu và kỹ thuật xử trí trong DALK.
Bản chất giải phẫu và cơ chế hình thành bóng khí
Để hiểu tại sao bóng khí lại hình thành theo các kiểu khác nhau, chúng ta cần nhìn nhận giác mạc như một cấu trúc nhiều lớp. Sự tồn tại của lớp Dua (Dua's layer) - lớp tiền màng Descemet (pre-Descemet's layer) - đóng vai trò quyết định. Khi bơm khí vào nhu mô sâu, khí sẽ tìm kiếm các mặt phẳng phân tách tự nhiên. Nếu khí bị chặn lại bởi các lớp mô không thấm khí, nó sẽ tạo ra các kiểu bóng khí đặc trưng, phản ánh độ sâu và vị trí của mặt phẳng tách lớp.
Phân loại và đặc điểm lâm sàng của các loại bóng khí
Việc nhận diện chính xác loại bóng khí ngay trong lúc phẫu thuật là chìa khóa để quyết định bước đi tiếp theo. Dưới đây là bảng tóm tắt các loại bóng khí thường gặp:
| Loại bóng khí | Đặc điểm nhận diện | Ý nghĩa lâm sàng |
|---|---|---|
| Loại 1 | Vòng trắng bao quanh, bóng khí trung tâm | Tách lớp an toàn, lớp tiền màng Descemet còn nguyên vẹn |
| Loại 2 | Bóng khí mỏng, lan rộng ra ngoại vi, không có vòng trắng | Khí nằm giữa màng Descemet và nội mô, nguy cơ vỡ cao |
| Hỗn hợp | Kết hợp cả hai kiểu trên | Cần thận trọng khi bóc tách, tránh làm rách màng Descemet |
Bình luận chuyên gia về chiến lược phẫu thuật
"Việc hiểu rõ bản chất của bóng khí không chỉ giúp phẫu thuật viên tự tin hơn mà còn là chìa khóa để cứu vãn những ca phẫu thuật khó. Đừng vội vàng chuyển sang ghép xuyên (PK) khi gặp bóng khí loại 2, hãy kiểm soát áp lực nội nhãn và bóc tách một cách có kiểm soát."
Giáo sư Dua nhấn mạnh rằng, trong trường hợp bóng khí loại 2, màng Descemet trở nên rất căng như một quả bóng. Việc thực hiện chọc hút tiền phòng (paracentesis) để làm mềm màng Descemet là cực kỳ quan trọng trước khi tiến hành bóc tách tiếp theo. Ngoài ra, việc sử dụng các công cụ hỗ trợ như kẹp "feeder clamp" để chặn các lỗ rò ngoại vi có thể giúp kiểm soát áp lực khí tốt hơn.
Thông điệp mang về cho thực hành lâm sàng
- Luôn ghi hình phẫu thuật: Việc xem lại video trong lúc mổ (intraoperative review) giúp đưa ra quyết định chính xác khi tình huống diễn ra quá nhanh.
- Kiểm soát áp lực: Nếu bóng khí loại 2 xuất hiện, hãy thực hiện chọc hút tiền phòng để giảm căng màng Descemet, tránh nguy cơ vỡ màng.
- Không từ bỏ sớm: Ngay cả khi gặp bóng khí hỗn hợp hoặc rách màng, vẫn có thể hoàn thành DALK thành công nếu biết cách tận dụng lớp tiền màng Descemet làm giá đỡ.
- Hiểu về giải phẫu: Lớp tiền màng Descemet (PDL) có vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định của giác mạc và là mặt phẳng tách lớp lý tưởng.
Tài liệu tham khảo:
The Cornea Club, 3rd Webinar: Mohamed Elalfy, Harminder Dua, Artemis Matsou. (2026). Transcript segments: 2008. URL: https://www.youtube.com/watch?v=pEB35JI9lVI