Giải phẫu 10 lớp võng mạc và chức năng tế bào hỗ trợ ở người trưởng thành

Bs Ngô Hữu Thế
17.10.26
Last Updated

Bài giảng từ kênh Eye Care With Dr. Babita (2024) cung cấp cái nhìn tổng quan về cấu trúc giải phẫu phức tạp của võng mạc, bao gồm 10 lớp từ ngoài vào trong và vai trò của các tế bào hỗ trợ. Võng mạc là lớp trong cùng của nhãn cầu, đóng vai trò chuyển đổi tín hiệu ánh sáng thành tín hiệu điện thông qua quá trình photo transduction cascade (thác quang chuyển đổi), sau đó truyền về não qua dây thần kinh thị giác.

Cấu trúc 10 lớp võng mạc

Võng mạc được chia thành 10 lớp theo thứ tự từ ngoài vào trong: (1) Biểu mô sắc tố võng mạc (RPE), (2) Lớp tế bào thụ cảm ánh sáng (rods và cones), (3) Màng ngăn ngoài (ELM), (4) Lớp nhân ngoài (ONL), (5) Lớp rối ngoài (OPL), (6) Lớp nhân trong (INL), (7) Lớp rối trong (IPL), (8) Lớp tế bào hạch (GCL), (9) Lớp sợi thần kinh (RNFL), và (10) Màng ngăn trong (ILM). RPE là lớp đơn bào hình lục giác, các tế bào được liên kết bởi các tight junctions (mối nối chặt) tạo thành hàng rào máu võng mạc ngoài, ngăn cản sự di chuyển của nước và ion giữa hắc mạc và võng mạc.

Tế bào thụ cảm ánh sáng và chức năng

Tế bào thụ cảm ánh sáng bao gồm tế bào que (rods) và tế bào nón (cones). Tế bào que chịu trách nhiệm cho thị giác trong điều kiện ánh sáng yếu, chứa photopigment là rhodopsin hấp thụ ánh sáng tối đa ở bước sóng 500 nm. Tế bào nón chịu trách nhiệm cho thị giác màu sắc và ánh sáng mạnh, chia thành 3 loại (L, M, S) tương ứng với khả năng hấp thụ ánh sáng đỏ, xanh lá và xanh dương. Cấu trúc tế bào thụ cảm gồm 5 phần: đoạn ngoài, đoạn trong, lông chuyển (cilium), sợi ngoài và sợi trong. Đoạn ngoài chứa các đĩa phẳng chứa photopigment, được RPE thực bào sau khi bong ra.

Tế bào hỗ trợ võng mạc

Ngoài các tế bào thần kinh, võng mạc chứa các tế bào hỗ trợ (glial cells) bao gồm tế bào Müller, tế bào sao (astrocytes) và vi bào đệm (microglia). Tế bào Müller là loại phổ biến nhất, trải dài từ lớp trong cùng đến lớp thụ cảm ánh sáng, tạo nên màng ngăn trong và màng ngăn ngoài, cung cấp hỗ trợ cấu trúc, duy trì môi trường ion và lưu trữ glycogen. Tế bào sao thường nằm ở lớp sợi thần kinh và lớp tế bào hạch, trong khi vi bào đệm đóng vai trò như đại thực bào mô, dọn dẹp mảnh vụn và trình diện kháng nguyên cho tế bào T khi có tổn thương.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Số lớp võng mạc10 lớp
Tế bào hạch (RGC) mỗi võng mạc0.7 đến 1.5 triệu tế bào ở người trẻ
Tỷ lệ RGC nhạy sáng nội tại1 đến 2%
Tỷ lệ RPE/thụ cảm ánh sáng1 tế bào RPE tiếp xúc trung bình 45 tế bào thụ cảm
Bước sóng hấp thụ tối đa của Rhodopsin500 nm
Bình luận: Thông tin theo Eye Care With Dr. Babita (2024); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh vai trò của RPE trong việc duy trì hàng rào máu võng mạc ngoài, đây là điểm mấu chốt trong bệnh lý bong võng mạc hoặc bệnh lý hắc võng mạc trung tâm thanh dịch. Cần lưu ý rằng việc phân loại 10 lớp võng mạc là mô hình giải phẫu kinh điển, trong thực hành lâm sàng OCT, các lớp này có thể được nhận diện rõ ràng hơn thông qua các dải phản xạ khác nhau.
  • Ghi nhớ 10 lớp võng mạc theo thứ tự từ ngoài vào trong để phân tích hình ảnh OCT.
  • Hiểu rõ vai trò của RPE trong việc thực bào các đĩa đoạn ngoài tế bào thụ cảm để giải thích cơ chế bệnh sinh của các bệnh thoái hóa võng mạc.
  • Nhận diện sự khác biệt chức năng giữa tế bào que và tế bào nón để tư vấn bệnh nhân về các triệu chứng quáng gà hoặc mất thị lực màu.
  • Lưu ý vai trò hỗ trợ của tế bào Müller trong việc duy trì cấu trúc và môi trường nội môi của võng mạc.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Babita, 2024, Layers of Retina - Simplified! (Lecture), Eye Care With Dr. Babita, Video ID: KexKgeuE1xY.

Xem thêm