Bài giảng của Ts Mai Quốc Tùng (2026) về giải phẫu và tổn thương thị trường tập trung vào việc đối chiếu các tổn thương thị trường với vị trí giải phẫu thần kinh thị giác, đồng thời hướng dẫn kỹ thuật soi đáy mắt lâm sàng. Việc xác định chính xác vị trí tổn thương trên thị trường (visual field) là chìa khóa để định hướng chẩn đoán các bệnh lý thần kinh nhãn khoa.
Đối chiếu tổn thương thị trường và giải phẫu
Tổn thương thị trường cung cấp thông tin quan trọng về vị trí tổn thương dọc theo đường dẫn truyền thị giác. Ví dụ, tổn thương tại giao thoa thị giác (optic chiasm) thường gây ra các khiếm khuyết thị trường đặc trưng. Việc phân tích các tổn thương chồng dọc hoặc tổn thương một phần tư thị trường giúp định hướng vị trí khối u hoặc tổn thương chèn ép. Đối với các bệnh nhân có giảm thị lực, việc đo thị trường trước khi nhỏ thuốc giãn đồng tử là bước cần thiết để đánh giá tổn thương ban đầu. Các bác sĩ cần đối chiếu kết quả thị trường với hình ảnh học (như MRI) để xác định chính xác vị trí tổn thương, đặc biệt là các khối u vùng tuyến yên hoặc các tổn thương sau nhãn cầu.
Kỹ thuật soi đáy mắt lâm sàng
Soi đáy mắt là kỹ thuật thiết yếu để đánh giá võng mạc và gai thị. Có hai phương pháp chính: soi đáy mắt trực tiếp (direct ophthalmoscopy) và soi đáy mắt gián tiếp (indirect ophthalmoscopy). Soi đáy mắt gián tiếp (thường sử dụng kính 20D, 60D, 78D hoặc 90D) cho phép quan sát hình ảnh đảo ngược, trường nhìn rộng và cảm nhận không gian ba chiều tốt hơn. Kỹ thuật này đòi hỏi người khám phải làm chủ khoảng cách giữa kính và mắt bệnh nhân, cũng như điều chỉnh độ phóng đại phù hợp. Đối với soi đáy mắt trực tiếp, độ phóng đại tối đa thường giới hạn ở mức 15 lần, phù hợp để đánh giá chi tiết gai thị nhưng có trường nhìn hẹp hơn.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Loại kính soi gián tiếp phổ biến | 20D, 60D, 78D, 90D |
| Đường kính kính soi gián tiếp khuyến cáo | 50mm |
| Khoảng cách kính 60D so với mắt | 11mm (tương ứng 1cm) |
| Độ phóng đại tối đa soi trực tiếp | 15 lần |
| Quy ước đường kính gai thị | 1.500 micromet (1,5mm) |
Bình luận: Thông tin theo Ts Mai Quốc Tùng (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hành thường xuyên để đạt được phản xạ lâm sàng trong soi đáy mắt. Một điểm cần lưu ý là việc sử dụng thuốc mỡ tiếp xúc cần kỹ thuật để tránh bọt khí gây cản trở tầm nhìn. Hạn chế của soi đáy mắt trực tiếp là khó đánh giá toàn cảnh võng mạc so với soi gián tiếp.
- Luôn kiểm tra khoảng cách đồng tử của kính soi gián tiếp để đảm bảo hình ảnh rõ nét qua hai mắt.
- Sử dụng kính 20D với đường kính 50mm là lựa chọn phổ biến và hiệu quả cho soi đáy mắt gián tiếp.
- Khi soi đáy mắt trực tiếp, có thể điều chỉnh công suất kính để ước lượng mức độ phù gai thị (ví dụ: chỉnh cộng thêm 3D).
- Luôn thực hiện sát trùng kính tiếp xúc đúng quy trình để tránh gây trầy xước giác mạc và nhiễm trùng cho bệnh nhân.
- Khi vẽ sơ đồ tổn thương, cần lật ngược tờ giấy để đối chiếu chính xác với hình ảnh thực tế trong mắt bệnh nhân.
Tài liệu tham khảo:
Ts Mai Quốc Tùng, 2026, Giải phẫu và tổn thương thị trường, Kênh QUANG PHAM, Video ID: MoIHQMYeUgA.