Góc nhìn phẫu thuật viên võng mạc trong quản lý Glaucoma thứ phát

Bs Ngô Hữu Thế
18.10.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, phiên IC295, Dr. Pradeep Susvar đã trình bày góc nhìn của phẫu thuật viên võng mạc về quản lý Glaucoma thứ phát, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá vitreo-retinal (dịch kính võng mạc) toàn diện. Mục tiêu cốt lõi trong quản lý phối hợp giữa hai chuyên khoa là bảo tồn chức năng võng mạc đồng thời kiểm soát nhãn áp (IOP).

Cơ chế bệnh sinh và chẩn đoán Glaucoma tân mạch

Glaucoma tân mạch (NVG) thường khởi phát từ các bệnh lý phân đoạn sau như tắc tĩnh mạch, bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh (PDR) và hội chứng thiếu máu cục bộ nhãn cầu (OIS). Cơ chế bệnh sinh chung là tình trạng thiếu oxy võng mạc dẫn đến thiếu máu cục bộ, kích thích giải phóng yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (VEGF), gây hình thành tân mạch trên các cấu trúc phân đoạn sau. Chụp mạch huỳnh quang (FFA) được coi là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán, giúp xác định các vùng thiếu máu mao mạch (CNP), tân mạch, phù hoàng điểm và thiếu máu hoàng điểm, từ đó tiên lượng thị lực.

Chiến lược điều trị Glaucoma tân mạch

Có bốn lựa chọn điều trị chính bao gồm laser, anti-VEGF, áp lạnh võng mạc ngoại vi (ARC) và phẫu thuật. Laser là tiêu chuẩn cho các bệnh lý võng mạc tân mạch, yêu cầu thực hiện laser tích cực và đầy đủ. Anti-VEGF đóng vai trò thiết yếu, thường được sử dụng như một chất bổ trợ tiền phẫu từ 3 đến 5 ngày trước bất kỳ cuộc phẫu thuật nào để giảm tân mạch tại góc tiền phòng hoặc làm sạch máu trong tiền phòng và khoang dịch kính. ARC là lựa chọn quan trọng trong trường hợp môi trường trong suốt bị mờ đục khiến laser khó thực hiện, hoặc dùng bổ sung trong các bệnh lý tiến triển mạnh.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thời điểm tiêm anti-VEGF tiền phẫu3 đến 5 ngày trước phẫu thuật
Tiêu chuẩn vàng chẩn đoán NVGChụp mạch huỳnh quang (FFA)
Lựa chọn điều trị NVGLaser, anti-VEGF, ARC, phẫu thuật

Quản lý Glaucoma sau phẫu thuật dịch kính võng mạc

Tăng nhãn áp sau phẫu thuật dịch kính võng mạc có thể chia thành các dạng sớm và muộn. Tăng nhãn áp sớm sau phẫu thuật võng mạc có thể do sử dụng laser cường độ cao gây bong hắc mạc xuất huyết, hoặc do viêm/quá tải dịch. Các trường hợp này thường tự giới hạn hoặc đáp ứng với thuốc chống tăng nhãn áp (AGM) và steroid tại chỗ/toàn thân. Đối với phẫu thuật bong võng mạc có bơm dầu silicone, tăng nhãn áp sớm thường do viêm hoặc quá tải dầu, cần đảm bảo cắt mống mắt ngoại vi (PI) phía dưới thông suốt. Tăng nhãn áp sau 6 tháng thường do nhũ tương hóa dầu silicone, cần phẫu thuật lấy dầu và rửa sạch tiền phòng.

Phối hợp chuyên khoa trong phẫu thuật phức tạp

Khi cần thực hiện phẫu thuật Glaucoma kết hợp phẫu thuật dịch kính võng mạc, cần thảo luận chi tiết với chuyên gia Glaucoma để lập kế hoạch phẫu thuật, bao gồm xử lý kết mạc, vị trí mở củng mạc và vạt củng mạc. Cần tránh đặt đai (buckle) hoặc áp lạnh xuyên củng mạc tại vị trí đã đặt thiết bị lọc Glaucoma (trab hoặc AGV) để tránh sẹo. Đối với Glaucoma ác tính, phẫu thuật cắt dịch kính toàn bộ (complete vitrectomy) để gây bong dịch kính sau (PVD) là phương pháp hiệu quả để tạo dòng chảy unicameral, giúp kiểm soát nhãn áp tốt hơn.

Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chiến lược quản lý Glaucoma thứ phát sau phẫu thuật dịch kính võng mạc đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa hai chuyên khoa. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp dữ liệu định lượng về tỷ lệ thành công hay biến chứng cụ thể, do đó các khuyến cáo mang tính chất kinh nghiệm lâm sàng từ diễn giả.
  • Luôn đánh giá dịch kính võng mạc kỹ lưỡng trước khi can thiệp Glaucoma thứ phát.
  • Sử dụng anti-VEGF 3-5 ngày trước phẫu thuật để giảm tân mạch và xuất huyết.
  • Tránh đặt đai hoặc áp lạnh tại vị trí đã có phẫu thuật lọc Glaucoma để ngăn ngừa sẹo hóa.
  • Ưu tiên cắt dịch kính toàn bộ để gây PVD trong quản lý Glaucoma ác tính.
  • Theo dõi sát nhãn áp sau phẫu thuật có sử dụng dầu silicone, đặc biệt sau 6 tháng.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Pradeep Susvar, 2026, AIOC2026 IC295 Glaucoma the Retinal Surgeon s Angle, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: eZbRFO-uag8.

Xem thêm