Đau thần kinh (Neuropathic pain - NP) được định nghĩa là đau do tổn thương hoặc bệnh lý của hệ thống cảm giác bản thể, với tỷ lệ lưu hành ước tính từ 7% đến 9,8% ở người trưởng thành. Chương 78 trong sách Essentials of Pain (2018) cung cấp tổng quan về bằng chứng khoa học cho các thủ thuật phong bế thần kinh và thủ thuật hủy thần kinh trong quản lý NP, vốn thường khó đáp ứng với điều trị nội khoa.
Giá trị chẩn đoán của phong bế thần kinh
Phong bế thần kinh chẩn đoán được sử dụng để xác định xem một dây thần kinh cụ thể có liên quan đến triệu chứng của bệnh nhân hay không. Mặc dù các tiến bộ kỹ thuật như hướng dẫn bằng hình ảnh cho phép đưa chính xác một lượng nhỏ thuốc tê vào dây thần kinh mục tiêu, việc giải thích kết quả không phải lúc nào cũng đơn giản. Thông tin từ các khối phong bế có thể hỗ trợ xác nhận ấn tượng lâm sàng, lựa chọn phương pháp điều trị hoặc dự đoán đáp ứng với các liệu pháp hủy thần kinh. Giá trị của phong bế chẩn đoán được thiết lập tốt nhất trong đau cột sống trục không do thần kinh, đặc biệt là phong bế nhánh trung gian cho đau khớp mặt cổ và thắt lưng. Đối với NP, bằng chứng đang tăng dần cho các phong bế thần kinh ngoại biên trong các bệnh đơn dây thần kinh, đau dây thần kinh chẩm hoặc phong bế rễ thần kinh chọn lọc cho bệnh lý rễ.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Giá trị dự báo dương tính (bệnh lý rễ) | 87% đến 100% |
| Giá trị dự báo âm tính (bệnh lý rễ) | 20% và 38% |
| Tỷ lệ dương tính giả (steroid trong phong bế) | 5% |
| Tỷ lệ âm tính giả (steroid trong phong bế) | 35% |
Giá trị điều trị của phong bế thần kinh
Các steroid quanh thần kinh thường được sử dụng để điều trị NP ngoại biên mãn tính thứ phát sau chấn thương hoặc chèn ép. Một nghiên cứu mù đôi, có đối chứng giả dược cho thấy 40–80 mg methylprednisolone hoặc triamcinolone có tác dụng giảm đau có lợi ở 1–3 tháng sau tiêm. Đối với hội chứng ống cổ tay, ba thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) chất lượng cao hỗ trợ việc sử dụng thuốc tê và steroid để giảm triệu chứng ngắn hạn. Kỹ thuật tiêm trong mặt phẳng (in-plane) dưới hướng dẫn siêu âm được kết luận là hiệu quả nhất trong bốn kỹ thuật tiêm được so sánh. Đối với bệnh zona cấp tính, các thử nghiệm cho thấy phong bế cạnh sống lặp lại với thuốc tê và steroid có thể làm giảm đáng kể tỷ lệ đau thần kinh sau zona (Postherpetic neuralgia - PHN) ở 3, 6 và 12 tháng sau điều trị.
Thủ thuật hủy thần kinh và tần số vô tuyến xung
Khi các con đường cảm thụ đau đã được xác định, các thủ thuật hủy thần kinh như hóa chất (phenol hoặc cồn), áp lạnh (cryoneurolysis) hoặc cắt bỏ bằng tần số vô tuyến (Radiofrequency - RF) có thể mang lại lợi ích lâu dài. Tần số vô tuyến xung (Pulsed radiofrequency - PRF) được coi là một phương thức mới, an toàn hơn vì không gây hủy hoại, không làm tăng nhiệt độ đầu điện cực quá 42°C, do đó tránh tổn thương thần kinh. PRF thường được sử dụng để điều trị các tình trạng NP kháng trị. Tuy nhiên, các phương thức hủy thần kinh nên được cân nhắc thận trọng cho NP nghiêm trọng không do ác tính chỉ sau khi các phương thức điều trị khác thất bại, vì tổn thương thêm vào hệ thần kinh có nguy cơ làm tăng đau từ tổn thương hệ thần kinh sẵn có.
Bình luận: Thông tin theo Essentials of Pain (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các thủ thuật can thiệp đau thần kinh đòi hỏi sự thận trọng cao độ do bằng chứng về hiệu quả lâu dài thường hạn chế và nguy cơ biến chứng thần kinh. Việc lựa chọn bệnh nhân và kỹ thuật hướng dẫn hình ảnh là yếu tố then chốt để tối ưu hóa kết quả và giảm thiểu rủi ro.
Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Trong nhãn khoa, các kỹ thuật phong bế thần kinh (như phong bế thần kinh dưới ổ mắt hoặc thần kinh trên ổ mắt) đôi khi được cân nhắc trong quản lý đau thần kinh vùng mặt hoặc đau sau phẫu thuật nhãn khoa. Tuy nhiên, các nguyên tắc về việc sử dụng steroid và kỹ thuật hướng dẫn hình ảnh (siêu âm) tương tự như trong tài liệu này cần được tuân thủ nghiêm ngặt để tránh các biến chứng như tổn thương nhãn cầu hoặc tắc mạch võng mạc.
- Cân nhắc phong bế thần kinh chẩn đoán để xác định nguồn gốc đau giải phẫu.
- Ưu tiên sử dụng thuốc tê đơn thuần thay vì phối hợp steroid trong các khối phong bế chẩn đoán.
- Sử dụng hướng dẫn bằng hình ảnh (siêu âm) để tăng độ chính xác và giảm thể tích thuốc tiêm.
- Cân nhắc PRF như một lựa chọn thay thế an toàn hơn cho các thủ thuật hủy thần kinh nhiệt.
- Tránh sử dụng steroid nội tủy hoặc phong bế thần kinh giao cảm trong điều trị PHN do bằng chứng yếu và nguy cơ biến chứng.
Tài liệu tham khảo:
Jiang Wu, Brett Stacey, Srinivasa N. Raja, 2018, Chapter 78: Efficacy of Interventional Procedures for Neuropathic Pain, Essentials of Pain, pp. 715-722.