Kỹ thuật tiêm cơ sâu: Hội chứng cơ hình lê, cơ bậc thang và cơ thắt lưng chậu

Bs Ngô Hữu Thế
15.10.26
Last Updated

Tài liệu này (Nelson et al., 2018) tổng hợp các kỹ thuật tiêm cơ sâu bao gồm cơ hình lê, cơ bậc thang và cơ thắt lưng chậu trong quản lý các hội chứng đau do chèn ép thần kinh hoặc cơ học. Các hội chứng này thường được quản lý thông qua các biện pháp bảo tồn, tiêm điều trị hoặc can thiệp phẫu thuật.

Hội chứng cơ hình lê (Piriformis Syndrome)

Hội chứng cơ hình lê xảy ra ở 5%–6% bệnh nhân đau lưng hoặc đau chân. Chẩn đoán dựa trên triệu chứng, thăm khám lâm sàng và đáp ứng với tiêm thuốc tê. Các phương pháp tiêm bao gồm hướng dẫn bằng siêu âm (ultrasound), soi huỳnh quang (fluoroscopy) hoặc điện cơ (electromyography - EMG). Bệnh nhân được đặt ở tư thế nằm sấp, sử dụng kim 20–22 gauge. Các kỹ thuật tiêm bao gồm tiêm vào bụng cơ hoặc gân cơ. Đối với kỹ thuật mốc khớp cùng chậu, kim được đặt 2–3 cm bên dưới và 2–3 cm bên ngoài bờ dưới khớp cùng chậu. Đối với mốc ổ cối, kim được hướng về phía điểm giao giữa khuyết ngồi lớn và đường cong của vành chậu.

Kỹ thuật tiêm cơ thắt lưng chậu (Iliopsoas Injections)

Đau cơ thắt lưng chậu thường liên quan đến viêm bao hoạt dịch hoặc chèn ép gân, đặc biệt sau phẫu thuật thay khớp háng toàn phần (total hip arthroplasty - THA). Kỹ thuật tiêm có thể thực hiện dưới hướng dẫn soi huỳnh quang, EMG hoặc siêu âm. Với hướng dẫn soi huỳnh quang, kim 22 gauge, 3–5 inch được sử dụng để tiêm vào các phần trung gian, dưới hoặc trên của cơ thắt lưng chậu. Với hướng dẫn siêu âm, các vị trí thăm dò bao gồm trục dọc (axial) hoặc trục ngang (sagittal) tại mức L3–L4. Cần thận trọng để tránh tiêm vào động mạch chủ hoặc tĩnh mạch chủ dưới.

Hội chứng lối thoát ngực (Thoracic Outlet Syndrome - TOS)

Hội chứng lối thoát ngực (TOS) là bệnh lý chèn ép đám rối cánh tay, động mạch và tĩnh mạch dưới đòn. Hơn 95% trường hợp là TOS thần kinh. Tiêm cơ bậc thang (scalene muscle) được sử dụng để chẩn đoán và điều trị. Kỹ thuật ưu tiên là dưới hướng dẫn siêu âm với đầu dò tần số 12 MHz. Kim 25 gauge, 1.5 cm được sử dụng để tiêm vào cơ bậc thang trước và giữa. Cần tránh tiêm xuyên qua mạc ngăn cách để hạn chế phong bế đám rối cánh tay.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thuốc tiêm phổ biến5 mL lidocaine 1% + 40 mg steroid (methylprednisolone hoặc triamcinolone)
Liều Botulinum toxin (cơ hình lê)100 mouse units trong 2 mL nước muối sinh lý
Liều Botulinum toxin (cơ bậc thang)15 units/cơ (thông thường); 30–40 units (cơ bậc thang trước) và 40–50 units (cơ bậc thang giữa) theo kinh nghiệm tác giả
Tần suất tiêm (TOS)Chuỗi 3 lần tiêm, cách nhau 2–3 tuần
Bình luận: Thông tin theo Nelson et al., 2018; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật tiêm cơ sâu đòi hỏi độ chính xác cao về giải phẫu và hình ảnh học để tránh biến chứng thần kinh mạch máu. Hạn chế của tài liệu là sự đa dạng về chất lượng các nghiên cứu được trích dẫn trong bảng tổng hợp.

Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Các kỹ thuật tiêm cơ sâu vùng chậu và cổ có thể liên quan đến các cấu trúc thần kinh ngoại biên. Trong nhãn khoa, việc hiểu rõ giải phẫu thần kinh và các kỹ thuật tiêm dưới hướng dẫn hình ảnh là nền tảng để thực hiện các thủ thuật tiêm quanh nhãn cầu hoặc tiêm botulinum toxin điều trị co thắt mi mắt, nơi độ chính xác vị trí tiêm quyết định hiệu quả và an toàn.

  • Luôn sử dụng hướng dẫn hình ảnh (siêu âm/soi huỳnh quang) khi tiêm cơ sâu để đảm bảo vị trí kim.
  • Sử dụng lidocaine 1% để gây tê tại chỗ trước khi đưa kim vào các mô sâu.
  • Theo dõi sát dấu hiệu yếu chi hoặc tê bì sau tiêm để phát hiện sớm biến chứng phong bế thần kinh ngoài ý muốn.
  • Cân nhắc botulinum toxin cho các trường hợp đau dai dẳng không đáp ứng với steroid/thuốc tê.
  • Cá thể hóa liều lượng botulinum toxin dựa trên đáp ứng lâm sàng và vị trí cơ mục tiêu.

Tài liệu tham khảo:

Ariana Nelson, Honorio T. Benzon, Juan Francisco Asenjo, 2018, Deep Muscle Injections: Piriformis, Scalene Muscle, Iliopsoas Injections, Essentials of Pain Medicine, 737-748.

Xem thêm